Europa neemt maatregelen tegen de macht van Visa en Mastercard – maar niet iedereen is het eens

Europa probeert de grip van Visa en Mastercard te doorbreken — maar niet iedereen is het ermee eens

De digitale euro zou tegen 2029 kunnen worden geïntroduceerd, maar een bittere strijd tussen Brussel en de banken staat in de weg.

Het betalingsysteem in Europa staat op het punt van de grootste verandering in decennia. Een digitale euro, de drang naar soevereiniteit van Amerikaanse betalingsgiganten en een felle strijd tussen banken en Brussel komen allemaal samen — en de uitkomst kan van invloed zijn op hoe Europeanen zelfs de eenvoudigste dagelijkse betalingen uitvoeren.

De digitale euro is elektronisch geld, ondersteund door de Europese Centrale Bank (ECB) en ontworpen om naast bankbiljetten en de diensten van commerciële kredietverstrekkers te functioneren. Volgens het voorstel van de Europese Commissie zouden gebruikers een digitale portemonnee krijgen — met een nog te definiëren bestedingslimiet — die werkt voor zowel online als offline betalingen, met transacties die ontraceerbaar zijn.

Als de wetgeving voor het einde van 2026 wordt goedgekeurd, zou deze tegen 2029 beschikbaar kunnen zijn voor detailhandelsbetalingen. De drang is zowel politiek als financieel. Visa en Mastercard, beide Amerikaans, zijn goed voor 61% van de kaartbetalingen in de eurozone en bijna alle grensoverschrijdende transacties, volgens gegevens van de ECB. De terugkeer van de Amerikaanse president Donald Trump naar het Witte Huis en zijn vijandige benadering van zowel buitenlands beleid als handel heeft de discussie versneld, en tijdens de Europese Raad in half maart stelden EU-leiders een deadline vast om de wetgeving voor het einde van 2026 goed te keuren.

De druk van de ECB om een digitale euro te lanceren is deels een reactie op de opkomst van privé-uitgegeven stablecoins, die gestaag marktaandeel hebben gewonnen binnen het betalingslandschap. Het bericht uit Brussel en van instellingen over het hele continent is duidelijk: Europa wil de controle over zijn eigen geld.

Het contrast met andere grote economieën is opvallend. De VS heeft in de tegenovergestelde richting bewogen door de GENIUS-wet in te voeren, die private stablecoins een regulerende basis geeft, terwijl China zijn digitale yuan al op grote schaal heeft uitgerold. Europa kiest voor een middenweg — staatsgefinancierd, streng gereguleerd en ontworpen om de monetaire soevereiniteit uit privé handen te houden.

Wie is tegen de digitale euro en wie pleit ervoor? Niet iedereen is overtuigd. Terwijl de wetgeving vordert, is de tegenstand van commerciële banken toegenomen. Tijdens een branche-evenement in Brussel in half april richtte de voorzitter van de Franse Bankfederatie, Daniel Baal, zich rechtstreeks tegen het project. “De retail digitale euro, zoals momenteel ontworpen, verstoort deze balans door geld van de centrale bank een directe concurrent van commercieel bankgeld te maken,” zei hij.

Wero, het Europese betalingsplatform dat wordt gesteund door grote banken, is ook voorzichtig. CEO Martina Weimert erkende een gebruiksgeval voor offline betalingen, maar waarschuwde dat de status van wettig betaalmiddel, die handelaren zou verplichten de digitale euro te accepteren zoals ze contant geld moeten accepteren, een “verstorende concurrentie” zou creëren.

Voorstanders zeggen dat de banken het punt volledig missen. “Het is alsof contant geld niet bestaat, en de industrie argumenteert dat het oneerlijk is omdat handelaren het moeten accepteren, terwijl gebruikers geen vergoeding betalen,” vertelde Peter Norwood, een onderzoeker bij Finance Watch, een Europese non-profit die zich richt op financiële hervormingen in het algemeen belang. “Contant geld is een publiek goed. Dat is wat de digitale euro in het digitale tijdperk moet behouden.”

Zonder de status van wettig betaalmiddel, betoogde hij, zou het project nooit een kritische massa bereiken. “Als handelaren het niet hoeven te accepteren, zal het niet breed worden geaccepteerd en zal het de voortdurende beschikbaarheid van publiek geld niet waarborgen,” voegde Norwood toe.

De ECB probeert de spanningen over de digitale euro te minimaliseren door te beweren dat de private sector betrokken zal zijn bij het vormgeven en beheren ervan. De bank zegt dat commerciële kredietverstrekkers als de uiteindelijke dienstverleners zullen optreden en daarvoor door de ECB zullen worden vergoed. De oppositie tegen de digitale euro strekt zich echter veel verder uit dan de bankensector. Privacy-voorvechters en voorstanders van decentralisatie hebben zorgen geuit dat een door de staat uitgegeven digitale valuta regeringen ongekende zichtbaarheid kan geven over de uitgaven van burgers — en mogelijk de macht om deze te beperken.

De geplande limiet op individuele bezittingen heeft die zorgen nauwelijks verminderd. Stemmen uit de crypto-industrie, hoewel een kleinere kracht in Europa dan in de VS, hebben ook weerstand geboden, wantrouwend tegenover een digitale valuta die concurreert met gedecentraliseerde alternatieven terwijl deze onder volledige institutionele controle opereert.

De man die de sleutels vasthoudt

Het lot van de digitale euro ligt nu grotendeels in handen van één persoon: Fernando Navarrete Rojas, een Spaanse centrum-rechts Europarlementariër van de Europese Volkspartij (EVP) die het dossier door het Europees Parlement leidt, de enige EU-instelling die het nog niet verder heeft gebracht. Hij heeft niet gereageerd op verzoeken om commentaar. Zijn gedrag in parlementaire onderhandelingen, zijn openbare toespraken en zijn verschijning op branche-evenementen suggereren allemaal een voorkeur voor oplossingen uit de private sector boven de digitale euro. Navarrete heeft een uitgebreide achtergrond in de banksector. Hij bekleedde verschillende hoge functies bij de Bank van Spanje en was directeur financiën bij het Spaanse Instituut voor Officiële Kredietverlening. Hij leidde ook de economische en publieke beleidsvorming bij de Stichting voor Sociale Analyse en Studies (FAES), een rechtse denktank verbonden aan de voormalige Spaanse premier José María Aznar López.

Volgens zijn openbare vergaderingen heeft hij sinds hij in december 2024 het dossier heeft overgenomen, meer dan honderd vergaderingen specifiek over de digitale euro gehouden. Met EU-regeringen die het project sterk steunen, is het Parlement de plaats waar de strijd zal worden gewonnen of verloren. Tijdens een branche-evenement in half april georganiseerd door de Franse Bankfederatie, was Navarrete openhartig over zijn scepsis en beschreef hij de digitale euro als geen dringende prioriteit. “Het spijt me dat we misschien zijn begonnen met niet de meest urgente onderdelen van het gebouw,” zei hij. Hij maakte duidelijk dat hij de voorkeur geeft aan de private sector, die hij beschreef als “veel efficiënter”. En net als de commerciële banken waarschuwde hij dat de status van wettig betaalmiddel, die hij een “atoomwapen” noemde, private alternatieven fataal zou kunnen ondermijnen. “Zelfs als (de digitale euro) niet goed is, ben je gedwongen het te gebruiken,” zei hij.

Achter de schermen

Volgens verschillende mensen die bekend zijn met de onderhandelingen, gebruikte de Spaanse Europarlementariër gesloten vergaderingen om het proces te vertragen, zijn standpunten in de tekst te duwen en hard te campagne te voeren voor een belangrijke concessie: de digitale euro beperken tot alleen offline gebruik, op basis van de grond dat een online versie direct zou concurreren met Wero, Visa, Mastercard en andere private spelers. De vergaderingen werden steeds meer gepolariseerd. Aan de ene kant steunden de Socialisten (S&D), liberalen (Renew Europe), de Groenen en de Linkerzijde in grote lijnen het voorstel van de Commissie. Aan de andere kant nam Navarrete — in het belang van de EVP — een tegenstrijdige minderheidspositie in, af en toe vergezeld door extreemrechtse partijen, hoewel hun deelname inconsistent was. Twee mensen die bekend zijn met de onderhandelingen beschrijven zijn gedrag als onvoorspelbaar en vastbesloten om de wetgeving te vertragen. “We komen nergens,” was de boodschap aan het einde van verschillende vergaderingen.

Duitse minister van Financiën Lars Klingbeil zei in februari dat degenen die zich verzetten tegen de digitale euro Europa schaden — een scherpe boodschap gericht aan Navarrete en de EVP-groep, die verdeeld is over het dossier. De offline-only positie werd uiteindelijk uit de tekst geschrapt, wat een belangrijke horde verhinderde.

Waar staan we nu?

De onderhandelingen zijn nog niet voorbij en blijven complex, maar het proces gaat vooruit. Ontwerpt teksten en notulen van vergaderingen die door Euronews zijn bekeken, wijzen op een meer evenwichtige dynamiek dan in voorgaande maanden. Een plenaire stemming die oorspronkelijk voor mei gepland stond, is uitgesteld. De parlementaire commissie wordt nu verwacht te stemmen aan het einde van juni, met de volledige plenaire vergadering die zal volgen. Zodra het Parlement zijn goedkeuring geeft, zullen interinstitutionele onderhandelingen tussen EU-lidstaten, het Parlement en de Commissie beginnen, waarbij de definitieve goedkeuring van de wetgeving gericht is op het einde van 2026.