De onafhankelijkheid van de Fed staat op het spel na pogingen van Trump om Lisa Cook te ontslaan

Onafhankelijkheid van de Fed ‘hangt aan een zijden draadje’ na poging van Trump om Lisa Cook te ontslaan

De inspanningen om Lisa Cook, lid van de raad van bestuur van de Federal Reserve, te ontslaan en bondgenoten te installeren, kunnen de autonomie van de centrale bank ondermijnen. Dit heeft gevolgen voor inflatie, het vertrouwen op de markt en dagelijkse leningen.

De poging van de Amerikaanse president Donald Trump om een lid van de raad van bestuur van de Federal Reserve te ontslaan, heeft alarmbellen doen rinkelen bij economen en juridische experts. Zij zien het als de grootste bedreiging voor de onafhankelijkheid van de centrale bank in tientallen jaren. Als het Witte Huis erin slaagt om de Fed snel te dwingen om de rente te verlagen, zou dit op de korte termijn goedkopere leningen kunnen betekenen. Echter, investeerders zouden dan hogere inflatie kunnen verwachten, wat de kosten op langere termijn zou verhogen, zoals hypotheken, autoleningen en bedrijfsleningen.

Dit is waarom de strijd om de onafhankelijkheid van de Fed belangrijk is. Politieke inmenging helpt om inflatie en leenkosten stabieler en voorspelbaarder te houden.

Trump probeert Lisa Cook te ontslaan

Trump heeft afgelopen maandag geprobeerd Lisa Cook te ontslaan, de eerste zwarte vrouw die is aangesteld in de zeven leden tellende raad van bestuur van de Fed. Het was ook de eerste keer in de 112-jarige geschiedenis van de Fed dat een Amerikaanse president heeft geprobeerd een gouverneur te ontslaan. Trump beweerde dit te doen vanwege beschuldigingen van een van zijn benoemingen dat ze hypotheekfraude zou hebben gepleegd.

Cook heeft in een rechtszaak die haar ontslag probeert te blokkeren, betoogd dat de beschuldigingen een voorwendsel zijn voor Trumps ware doel, namelijk meer controle over de Fed te krijgen. Een rechtbank kan volgende week beslissen of het Cook’s ontslag tijdelijk kan blokkeren terwijl de zaak door het juridische proces gaat.

Cook wordt beschuldigd van het claimen van twee woningen als primaire woningen in juli 2021, voordat ze lid werd van de raad, wat zou hebben geleid tot een lagere hypotheekrente dan wanneer één als een tweede woning of investeringspand was geclassificeerd. In haar rechtszaak heeft ze gesuggereerd dat het mogelijk een administratieve fout was, maar ze heeft niet direct op de beschuldigingen gereageerd.

Onafhankelijkheid van de Fed ‘hangt aan een zijden draadje’

Trump en leden van zijn administratie hebben geen geheim gemaakt van hun verlangen om meer controle over de Fed uit te oefenen. Trump heeft herhaaldelijk geëist dat de centrale bank haar belangrijkste rente zou verlagen tot zo laag als 1,3%, van het huidige niveau van 4,3%. Voordat hij probeerde Cook te ontslaan, viel Trump herhaaldelijk Federal Reserve-voorzitter Jerome Powell aan omdat hij de kortetermijnrente niet verlaagde en dreigde ook hem te ontslaan.

“We zullen binnen korte tijd een meerderheid hebben, dus dat is goed,” zei Trump op 26 augustus, verwijzend naar het feit dat als hij Cook kan vervangen, zijn benoemingen de raad van de Fed met 4-3 stemmen zullen controleren. “De specifieke zaak van gouverneur Cook is niet zo belangrijk als wat deze laatste stap laat zien over de escalatie van de aanvallen op de Fed,” aldus Jon Faust, econoom aan de Johns Hopkins University en voormalig adviseur van Powell. “Naar mijn mening hangt de onafhankelijkheid van de Fed nu echt aan een zijden draadje.”

Sommige economen denken wel dat de Fed de rente sneller zou moeten verlagen, hoewel vrijwel niemand het met Trump eens is dat dit met 3 procentpunten zou moeten gebeuren. Powell heeft gesignaleerd dat de Fed waarschijnlijk met een kwartpunt zal verlagen in september.

Waarom economen onafhankelijke centrale banken verkiezen

De Fed heeft uitgebreide macht over de Amerikaanse economie. Door de kortetermijnrente te verlagen, wat typisch gebeurt wanneer de economie in de problemen zit, kan de Fed lenen goedkoper maken en meer uitgaven, groei en werkgelegenheid stimuleren. Wanneer de rente wordt verhoogd om de hogere prijzen die met inflatie komen te bestrijden, kan dit de economie verzwakken en leiden tot banenverlies.

De meeste economen hebben lange tijd de voorkeur gegeven aan onafhankelijke centrale banken omdat zij impopulaire stappen kunnen nemen die de economie ten goede komen, in tegenstelling tot het bevorderen van kortetermijnpolitieke doelen, waar gekozen functionarissen eerder voor zullen terugdeinzen. Economisch onderzoek heeft aangetoond dat landen met onafhankelijke centrale banken doorgaans een lagere inflatie over tijd hebben.

Echter, gekozen functionarissen zoals Trump hebben veel grotere prikkels om te pleiten voor lagere rentetarieven, wat het voor Amerikanen gemakkelijker maakt om huizen en auto’s te kopen en de economie op de korte termijn zou stimuleren.

Een politieke Fed kan inflatie verhogen

Douglas Elmendorf, econoom aan Harvard en voormalig directeur van het niet-partijdige Congressional Budget Office, zei dat Trumps eis aan de Fed om de belangrijkste rente met 3 procentpunten te verlagen, de economie zou overstimuleren. Dit zou de consumentenvraag boven wat de economie kan produceren tillen en inflatie verhogen, vergelijkbaar met wat er tijdens de pandemie gebeurde. “Als de Federal Reserve onder controle van de president valt, dan zullen we waarschijnlijk jaren te maken krijgen met hogere inflatie in dit land,” zei Elmendorf.

En terwijl de Fed een kortetermijnrente controleert, bepalen financiële markten de leenkosten op langere termijn voor hypotheken en andere leningen. En als investeerders zich zorgen maken dat de inflatie hoog zal blijven, zullen zij hogere rendementen op staatsobligaties eisen, wat de leenkosten voor de hele economie zal verhogen.

In Turkije bijvoorbeeld, dwong president Recep Tayyip Erdogan de centrale bank om de rente laag te houden in de vroege jaren 2020, zelfs toen de inflatie opliep tot 85%. In 2023 gaf Erdogan de centrale bank meer onafhankelijkheid, wat heeft geholpen om de inflatie te verlagen, maar de kortetermijnrente steeg tot 50% om de inflatie te bestrijden, en ligt nu op 46%.

Andere Amerikaanse presidenten hebben in het verleden druk op de Fed uitgeoefend. President Lyndon Johnson lastigviel toenmalig Fed-voorzitter William McChesney Martin in het midden van de jaren ’60 om de rentes laag te houden terwijl Johnson de overheidsuitgaven voor de Vietnamoorlog en armoedebestrijdingsprogramma’s opvoerde. En Richard Nixon zette toenmalig voorzitter Arthur Burns onder druk om renteverhogingen te vermijden in de aanloop naar de verkiezingen van 1972. Beide episodes worden algemeen beschouwd als verantwoordelijk voor de hardnekkig hoge inflatie van de jaren ’60 en ’70.

Trump heeft ook betoogd dat de Fed haar rente zou moeten verlagen om het de federale overheid gemakkelijker te maken haar enorme schuldenlast van $37 biljoen (€31,56 triljoen) te financieren. Dit dreigt echter de Fed af te leiden van haar congresmandaat om inflatie en werkloosheid laag te houden.

Onafhankelijkheid versus verantwoording

Presidenten hebben enige invloed op de Fed door hun vermogen om leden van de raad te benoemen, onder voorbehoud van goedkeuring door de Senaat. Maar de Fed is opgericht om geïsoleerd te zijn van kortetermijnpolitieke druk. Fed-gouverneurs worden benoemd voor gefaseerde termijnen van 14 jaar om ervoor te zorgen dat geen enkele president te veel kan benoemen.

Jane Manners, professor in de rechten aan de Fordham University, zei dat er een reden is waarom het Congres heeft besloten onafhankelijke agentschappen zoals de Fed te creëren; ze gaven de voorkeur aan “beslissingen die worden genomen vanuit een soort objectief, neutraal perspectief dat is geworteld in expertise, in plaats van beslissingen die volledig onderhevig zijn aan politieke druk.”

Echter, sommige functionarissen uit de Trump-administratie zeggen dat zij meer democratische verantwoording bij de Fed willen. In een interview met USA Today zei vice-president JD Vance: “Wat mensen die zeggen dat de president hier geen autoriteit heeft, effectief zeggen, is dat zeven economen en juristen een ongelooflijk cruciale beslissing voor het Amerikaanse volk zouden moeten kunnen nemen zonder democratische inbreng.”

En Stephen Miran, een topadviseur van het Witte Huis, schreef vorig jaar een paper waarin hij pleitte voor een herstructurering van de Fed, inclusief het veel gemakkelijker maken voor een president om gouverneurs te ontslaan. “Het algemene doel van dit ontwerp is het leveren van de economische voordelen” van een onafhankelijke centrale bank, schreef Miran, “terwijl we een niveau van verantwoording handhaven dat een democratische samenleving moet eisen.”

Trump heeft Miran voorgedragen voor de raad van de Fed ter vervanging van Adriana Kugler, die onverwacht op 1 augustus van dit jaar aftrad. Het is nog niet duidelijk hoe lang de beslissing van de Senaat over zijn benoeming zal duren.

Er zou meer onrust in het verschiet kunnen liggen

Trump heeft Powell maandenlang persoonlijk aangepakt, maar zijn administratie lijkt nu veel meer gefocust op de bredere structuur van de Fed. De Fed neemt haar rentebeslissingen via een commissie die bestaat uit de zeven gouverneurs, waaronder Powell, en de 12 presidenten van regionale Fed-banken in steden zoals New York, Kansas City en Atlanta. Vijf van die presidenten stemmen bij elke vergadering over de rentes. De president van de New York Fed heeft een permanente stem, terwijl vier anderen op rotatie stemmen.

Hoewel de raden van de reservebanken hun presidenten kiezen, kan de Fed-raad in Washington stemmen om hen te verwerpen. Alle 12 presidenten moeten in februari opnieuw worden benoemd en goedgekeurd door de raad, wat meer controversieel kan worden als de raad een of meer van de 12 presidenten afwijst. “Het nucleaire scenario is… de herbenoeming van de presidenten van de reservebanken en daar mee interfereren, wat het signaal zou zijn dat zaken echt van de rails gaan,” zei Adam Posen, president van het Peterson Institute for International Economics.