Onbelaste Vermogen van de Top 0,1% Overtreft Bezittingen van de Armste Helft van de Wereld

Onbelaste rijkdom van de top 0,1% overtreft de bezittingen van de armste helft van de wereld

Volgens een nieuw rapport hebben de ultra-rijke wereldwijd ongeveer $2,84 biljoen (€2,47 biljoen) aan onbelaste rijkdom in offshore rekeningen verstopt, een bedrag dat de gecombineerde rijkdom van de armste 50% van de wereldbevolking overtreft.

De hoeveelheid onbelaste rijkdom die verborgen is in belastingparadijzen door de rijkste 0,1% overschrijdt de gezamenlijke bezittingen van de armste 4,1 miljard mensen op aarde, volgens een analyse van Oxfam.

In het rapport dat donderdag werd gepubliceerd, wordt benadrukt dat, tien jaar na de onthullingen van de Panama Papers, de wereldwijde elite nog steeds gebruikmaakt van een complex internationaal financieel systeem om immense fortuinen buiten het bereik van publieke controle en belasting te verplaatsen. Christian Hallum, de belastingexpert bij Oxfam, vertelde aan Euronews dat de ultra-rijke nog steeds “oceaan aan rijkdom” verbergen en waarschuwde dat dit niet louter een kwestie van slimme boekhouding is, maar van “macht en straffeloosheid”.

Volgens de in het VK gevestigde wereldwijde confederatie van meer dan 20 onafhankelijke NGO’s bleef ongeveer $3,55 biljoen (€3,08 biljoen) aan privévermogen onbelast en niet gerapporteerd in offshore rekeningen. Dit bedrag is bijna gelijk aan de gehele economie van het VK en meer dan tweemaal het gecombineerde BBP van de 44 minst ontwikkelde landen ter wereld.

De concentratie van deze verborgen activa is bijzonder schokkend, aangezien de top 0,1% ongeveer 80% van alle onbelaste offshore fondsen bezit, wat neerkomt op ongeveer $2,84 biljoen (€2,47 biljoen). Binnen deze groep vertegenwoordigt een kleine fractie van de top 0,01% $1,77 biljoen (€1,53 biljoen).

Hallum legde aan Euronews uit dat het businessmodel van belastingparadijzen sterk blijft omdat “ultra-rijke individuen de middelen hebben om vermogensbeheerders en accountants in te huren die steeds fantasierijke ideeën bedenken om belasting te ontwijken”.

Terwijl het totale offshore financiële vermogen in 2023 naar schatting $13,25 biljoen (€11,51 biljoen) bereikte, wat 12,48% van het wereldwijde BBP vertegenwoordigt, wordt geschat dat het onbelaste deel is gestabiliseerd op ongeveer 3,2% sinds dat moment. Oxfam roept nu de Britse regering en andere G7-leiders op om permanente en progressieve vermogensbelastingen op de ultra-rijke in te voeren om deze verloren inkomsten terug te vorderen. De organisatie stelt dat dergelijke fondsen cruciaal zijn voor het bestrijden van wereldwijde armoede, het ondersteunen van de transitie naar een groene economie en het versterken van verouderde publieke infrastructuur.

Euronews vroeg Hallum of een vermogensbelasting werkelijk de oplossing is voor dit probleem, gezien het feit dat de ultra-rijke specifiek gebruikmaken van offshore diensten om belasting te vermijden. De belastingexpert bij Oxfam antwoordde dat “een vermogensbelasting het offshore probleem niet oplost, maar wanneer de rijkste 0,1% ongeveer 80% van alle onbelaste rijkdom offshore bezitten, geloven wij dat onze verliezen aan belastingparadijzen niet kunnen worden gescheiden van de kwestie van extreme ongelijkheid”.

“Als we serieus willen zijn over het stoppen van dit businessmodel, moeten we de financiële transparantie vergroten, maar we moeten ook beginnen met het aanpakken van de extreme ongelijkheid die de vraag naar de diensten van belastingparadijzen aanjaagt. Daarom hebben we een vermogensbelasting op de ultra-rijke nodig,” besloot Hallum.

Zonder structurele hervormingen om resterende mazen in de wet te dichten en een werkelijk inclusieve strategie voor wereldwijde samenwerking, waarschuwen voorstanders dat het offshore systeem zal blijven functioneren als een veiligheidsklep voor de meest welvarenden ten koste van de meerderheid van de mensen.

De druk voor een wereldwijd belastingkader

Een belangrijke hindernis in de strijd tegen belastingontduiking komt voort uit de ongelijke uitvoering van het systeem voor de Automatische Uitwisseling van Informatie (AEOI). Hoewel 126 rechtsgebieden zich hebben aangemeld voor de Common Reporting Standard (CRS) tot vorig jaar, inclusief belangrijke hubs zoals Singapore en de Britse Maagdeneilanden, blijven veel landen in de Global South uitgesloten.

Hallum vertelde Euronews dat de vereiste van “wederkerigheid” een belangrijke barrière vormt voor ontwikkelingslanden, aangezien zij complexe systemen moeten opbouwen om economische eigenaren te identificeren en gegevens naar andere landen te verplaatsen voordat ze informatie kunnen ontvangen over de offshore bezittingen van hun eigen burgers. “Het ontwikkelen van de mechanismen die nodig zijn om die informatie van financiële instellingen naar de juiste autoriteiten over te dragen, is een zeer veeleisende taak, zelfs voor de meest financieel geavanceerde landen, en voor veel ontwikkelingslanden is het een taak die buiten hun bereik ligt,” verklaarde de expert.

Hallum noemde ook het voorbeeld van Ghana, dat in 2014 de CRS ondertekende, maar pas in 2022 begon met het ontvangen van informatie nadat het naar schatting $1 miljoen (€862.800) had besteed om de nodige capaciteit op te bouwen. Deze technische en financiële last voorkomt vaak dat krap bij kas zittende regeringen toegang krijgen tot cruciale gegevens die hen zouden kunnen helpen verloren belastinginkomsten terug te vorderen.

De aanhoudende schaal van offshore ontduiking heeft een verschuiving in de wereldwijde belastinggovernance versneld. In november 2024 keurden de lidstaten van de Verenigde Naties de referentiekaders goed voor een VN-Kaderverdrag over Internationale Belastingcoöperatie. Formele onderhandelingen begonnen begin 2025 en zullen naar verwachting doorgaan tot 2027, met als doel een inclusiever systeem te creëren dan het huidige door de OESO geleide kader.

Hallum merkte op dat veel regeringen in de Global South vocaler zijn geweest over het vergroten van transparantie dan hun collega’s in het Global North, deels omdat de rijkdom die offshore is verstopt, meestal naar de rijkste landen stroomt. Naast een vermogensbelasting, legde Hallum uit dat Oxfam oproept tot een wereldwijde activaregister om de economische eigendom over jurisdicties heen in kaart te brengen en de opening van openbare registers om “schilbedrijven en trusts te doorbreken” die onroerend goed en andere activa verbergen.

Hallum vertelde Euronews dat deze maatregelen, in combinatie met verhoogde investeringen in belastingadministraties, de “informatie-infrastructuur” zouden opbouwen die nodig is om belastingontduiking structureel moeilijker te maken en ervoor te zorgen dat de ultra-rijke eerlijk bijdragen aan de samenlevingen waarin ze opereren.

De Europese cijfers

Hoewel de Oxfam-analyse zich richt op wereldwijde cijfers, biedt de Atlas van de Offshore Wereld een ander perspectief op de totale offshore rijkdom, niet alleen op onbelaste fondsen, en geeft het een blik op de Europese context. Dit initiatief van het EU Belastingobservatorium en het Noorse Centrum voor Belastingonderzoek is samengesteld met gegevens van Gabriel Zucman en andere economen.

Schattingen suggereren dat offshore rijkdom hoog blijft in heel Europa, waarbij Griekenland het hoogste bedrag in verhouding tot zijn economie onder EU-leden heeft, met ongeveer 80% van zijn BBP. Bovendien verliest Griekenland 47% van zijn vennootschapsbelastinginkomsten, de hoogste in Europa, gevolgd door Duitsland met 29% en Estland met 24%. Frankrijk en het VK completeren de top 5, beide met een geschatte verlies van 16%. Het merendeel van de Griekse activa wordt naar verluidt aangehouden in Zwitserland, dat een belangrijke gastheer blijft voor offshore rijkdom naast Luxemburg, Cyprus en de Kanaaleilanden.