Leidvervuiling in het oude Griekenland wijst op maatschappelijke veranderingen
Onderzoek naar sedimentmonsters uit de Egeïsche Zee toont aan dat menselijke activiteiten al in de oudheid het milieu met lood hebben vervuild. Een onderzoeksteam onder leiding van geowetenschappers van de Universiteit van Heidelberg heeft analyses uitgevoerd die onthullen dat de milieuvervuiling met lood in de regio ongeveer 5.200 jaar geleden begon, veel eerder dan eerder bekend was. De resultaten zijn gepubliceerd in het tijdschrift Communications Earth & Environment.
In combinatie met pollenanalyses uit de sedimentmonsters biedt deze vervuiling ook inzicht in de sociaaleconomische veranderingen in de Egeïsche regio, en weerspiegelt het zelfs historische gebeurtenissen zoals de verovering van Griekenland door de Romeinen. De Egeïsche regio heeft enkele van de vroegste culturen van het oude Europa voortgebracht. Het onderzoeksteam heeft onderzocht wanneer en in welke mate vroege menselijke activiteiten in de regio ecosystemen op het land en in de zee beïnvloedden. Hiertoe analyseerde het team 14 sedimentmonsters van de bodem van de Egeïsche Zee en de omliggende kustlijn.
Een monster uit een veengebied leverde het vroegste bekende bewijs van milieuvervuiling met lood. De onderzoekers dateerden dit loodsignaal op ongeveer 5.200 jaar geleden, zo’n 1.200 jaar vóór het eerder bekende bewijs van milieuvervuiling met het zware metaal dat kan worden herleid tot menselijke activiteiten.
“Omdat lood werd vrijgegeven tijdens de productie van zilver, is bewijs van toenemende loodconcentraties in het milieu tegelijkertijd een belangrijke indicator van sociaaleconomische veranderingen,” zegt Dr. Andreas Koutsodendris, lid van de onderzoeksgroep Palynologie & Paleo-omgevingsdynamiek onder Prof. Dr. Jörg Pross aan het Instituut voor Aardwetenschappen van de Universiteit van Heidelberg.
De sedimentmonsters die de Heidelberger wetenschappers hebben geanalyseerd, bevatten lood evenals pollen, wat hen in staat stelde de ontwikkeling van de vegetatie in de Egeïsche regio te reconstrueren. De polleninhoud wijst op hoe het land werd gebruikt. “De gecombineerde gegevens over loodvervuiling en vegetatieontwikkeling tonen aan wanneer de overgang van agrarische naar monetaire samenlevingen plaatsvond en hoe dat het milieu beïnvloedde,” benadrukt Jörg Pross.
De loodconcentratie steeg ongeveer 2.150 jaar geleden aanzienlijk, vergezeld van intense ontbossing en toenemend agrarisch gebruik, zoals blijkt uit de samenstelling van de pollen spectrums. Vanaf dat moment is loodvervuiling ook zichtbaar in sediment van de bodem van de Egeïsche Zee – het vroegste bewijs wereldwijd van door mensen veroorzaakte loodvervuiling in de oceaan, benadrukt Andreas Koutsodendris.
“De veranderingen vallen samen met de verovering van het hellenistische Griekenland door de Romeinen, die vervolgens de rijkdom aan hulpbronnen in de regio voor zichzelf opeisten,” voegt de Heidelberger archeoloog Prof. Dr. Joseph Maran toe. De Romeinse veroveraars stimuleerden daardoor de mijnbouw van goud, zilver en andere metalen, waarbij ook hout nodig was voor de winning en het smelten van ertsen.
De sedimentmonsters uit de Egeïsche Zee werden verzameld tijdens expedities van de onderzoeksschepen METEOR en AEGAEO tussen 2001 en 2021. Naast onderzoekers van de Universiteit van Heidelberg participeerden wetenschappers uit Berlijn, Frankfurt (Main), Hamburg, Hohenheim, Tübingen en Griekenland ook aan de studies.
