Wat de invasie van Oekraïne en de oorlog in Iran Europa kan leren over luchtverdediging
Wat de invasie van Oekraïne en de oorlog in Iran Europa zou moeten leren over luchtverdediging
Terwijl de voorraden van de VS en Israël opraken door de strijd tegen Iraanse drones, waarschuwt de denktank Bruegel dat Europa een nog moeilijkere strijd te wachten staat aan zijn eigen deur.
Elke Patriot-interceptor die wordt afgevuurd vanuit Amerikaanse defensieposities nabij de frontlinie van de oorlog in Iran kost 4 miljoen dollar (€3,7 miljoen). De Iraanse Shahed-drone die het vernietigt, kost op zijn hoogst tienduizenden euro’s. Tussen die kosten ligt een aantal cruciale lessen die Europa moet leren terwijl het zijn toekomstige defensiebestedingen plant.
Volgens Bruegel is de defensiecalculatie fundamenteel veranderd. Precisiedrones en raketten, die ooit een hoog prijskaartje hadden en beperkt waren tot een handvol militaire machten, zijn nu goedkoop genoeg om op verwoestende schaal in te zetten.
“De afgelopen twee decennia hebben geleid tot een strategische omgeving waarin drones en raketten die door Iran worden gelanceerd, aanzienlijk minder kosten dan de lucht- en raketverdediging die door die landen wordt ingezet,” stellen Bruegel-senior fellow Guntram Wolff en zijn mede-auteur Alexandr Burilkov.
Iraanse drones en raketten vinden hun doelen met een even verwoestend effect, ondanks dat de Golfstaten honderden Patriot-interceptors inzetten om ze neer te schieten, terwijl de voorraden sneller uitgeput raken dan ze kunnen worden aangevuld.
“In een dergelijke langdurige campagne is productiecapaciteit van vitaal belang,” schrijven de auteurs. “De calculatie voor de VS en Israël is somber.”
Maar in tegenstelling tot Israël en de VS is het grootste defensierisico voor Europa niet Iran, maar Rusland, dat volgens de auteurs van Bruegel een veel ernstiger bedreiging vormt dan Teheran ooit zou kunnen met zijn rudimentaire luchtmacht en beperkte moderne luchtverdedigingen. “Rusland heeft geen van die zwaktes — het beschikt over een aanzienlijke luchtmacht en een zeer geavanceerd geïntegreerd lucht- en raketverdedigingsnetwerk,” wordt in het artikel gesteld.
Bruegel waarschuwt dat elk conflict tussen Europa en Rusland “verwacht kan worden als een intensievere versie van het conflict in het Midden-Oosten, met grote salven van Russische drones en raketten die de Europese luchtverdediging verzadigen en uiteindelijk overweldigen.”
Het Oekraïense blauwdruk
Dus van wie moet Europa leren, als het niet van de VS en Israël is? Van Oekraïne. Oekraïne heeft deze realiteit al ervaren. Russische aanvallen op Oekraïense steden en energie-infrastructuur hebben Kyiv gedwongen om pijnlijke beslissingen te nemen over wanneer dure interceptors af te vuren en wanneer raketten door te laten.
Daarbij hebben Europese landen die Oekraïne van luchtverdedigingssystemen voorzien, de druk op hun eigen voorraden gevoeld. De les uit Kyiv is dezelfde als die nu in de Golf wordt geschreven, namelijk dat defensie alleen een verliezend spel is als de aanvaller sneller kan produceren dan de verdediger kan onderscheppen.
De analyse van Bruegel wijst op twee concrete prioriteiten waar Europese defensieplanners op moeten inspelen. De eerste is grootschalig investeren in goedkope interceptor technologie. Oekraïense bedrijven hebben al goedkope interceptor-drones ontwikkeld die nu worden gezocht door Golfstaten — een teken van waar de innovatie op het slagveld plaatsvindt.
“Europa moet leren van Oekraïne over het organiseren van luchtverdediging op een kosteneffectieve manier,” staat in het rapport. “Het moet investeren in goedkope counter-drone capaciteiten op grote schaal die de enorme financiële asymmetrie tussen aanval en verdediging zouden verminderen.”
Vervolgen met het vertrouwen op high-end interceptors die miljoenen per schot kosten, afgevuurd op drones die een fractie daarvan waard zijn, is een pad naar financiële uitputting.
Eerder deze maand organiseerde de Britse regering een bijeenkomst van defensiebedrijven met ambassadeurs en defensieattachés uit Saoedi-Arabië, Koeweit, Bahrein, Qatar, de VAE, Irak en Jordanië, gericht op het leveren van defensieve apparatuur en technologie om snel te reageren op Iraanse drone- en raketaanvallen.
In 2025 verzamelden Europese defensietechnologie startups 1,8 miljard dollar (€1,65 miljard), bijna drie keer het vorige jaarlijkse record, volgens het deal-counting platform Dealroom, met nog eens 854 miljoen dollar (€785 miljoen) die alleen al in de eerste maanden van 2026 werd opgehaald. Bedrijven zoals het in Estland gevestigde Frankenburg Technologies en de Oekraïens-Britse startup Uforce ontwikkelen beide goedkope drone- en raketinterceptors.
Raak de fabriek, niet alleen de drone?
De tweede les is politiek moeilijker, maar militair gezien wellicht belangrijker: Europa moet diepgaande offensieve capaciteiten opbouwen. Luchtverdedigingen alleen kunnen een uitputtingsoorlog tegen een tegenstander met de industriële basis van Rusland niet winnen, volgens Bruegel.
“De Russische defensie-industriële basis kan veel meer moderne drones en raketten produceren dan zelfs de zeer geavanceerde Oekraïense luchtverdediging kan intercepten,” waarschuwt het rapport.
De in Oekraïne geproduceerde langeafstandsdrones en raketten hebben raffinaderijen, wapenopslagplaatsen en productie-installaties diep in Rusland getroffen — in sommige gevallen maandenlange drone- en raketproductie in een enkele aanval verstoord. Dat ondermijnt de capaciteit van de aanvaller bij de bron, in plaats van projectielen door de lucht te achtervolgen tegen ruïneuze kosten.
De strategische logica die Bruegel voorstelt, is om de huidige asymmetrie volledig om te keren. In plaats van dure interceptors uit te geven om goedkope drones één voor één neer te halen, zou Europa grote hoeveelheden betaalbare luchtverdedigingsmunitie moeten opslaan, terwijl tegelijkertijd offensieve aanvallende capaciteiten worden ontwikkeld om de Russische productie te verminderen.
“In plaats van een kostencalculatie waarin elke Russische raket minstens twee Patriot-interceptors nodig heeft, moet interceptie tegen lage kosten worden uitgevoerd, terwijl de munitievoorraden en defensie-industrie van de vijand moeten worden aangevallen,” concluderen Wolff en Burilkov.
