Voorgestelde vereenvoudiging van EU-chemiewetgeving verhult deregulering

Margot Wallström is een voormalige vice-president van de Europese Commissie en voormalig minister van Buitenlandse Zaken van Zweden. Jytte Guteland is lid van het Zweedse parlement en voormalig hoofdonderhandelaar over de EU-klimaatwet in het Europees Parlement. Mats Engström is een voormalig plaatsvervangend staatssecretaris op het Zweedse ministerie van Milieu.

De chemische industrie is van vitaal belang voor de economie van Europa en biedt werk aan miljoenen mensen binnen de EU. Echter, teveel gevaarlijke stoffen blijven op de markt, wat zowel mensen als de natuur bedreigt. Een voorbeeld hiervan is de groep chemicaliën die bekend staat als PFAS, ook wel “voor altijd chemicaliën” genoemd, die duizenden locaties heeft verontreinigd en nu in onze bloedbanen kan worden gemeten.

Het is daarom zorgwekkend dat na 18 jaar in werking, de vlaggenschipwetgeving van Europa op het gebied van chemicaliën — de Registratie, Evaluatie, Autorisatie en Beperking van Chemische stoffen (REACH) — in gevaar komt.

Wat de Europese Commissie heeft beloofd, is om REACH te “vereenvoudigen”. Maar het voorstel dat aan experts van lidstaten is gepresenteerd, lijkt meer op deregulering en een verlaging van de ambities. Indien uitgevoerd, zou het doel om stoffen van zeer hoge zorg te elimineren, ernstig verzwakt worden.

De belangrijkste reden achter deze herziening is een intense lobbycampagne voor Europese “concurrentiekracht”. Maar deze benadering is te smal en kortzichtig. En hoewel de intentie om te vereenvoudigen misschien goed is, zal het ondermijnen van essentiële wetgeving mensen, het milieu en de economie schaden — om nog maar te zwijgen van het vertrouwen van de burgers in de EU.

Onder de auteurs van dit artikel heeft een van ons REACH in de vroege jaren 2000 voorgesteld en onderhandeld, terwijl een ander de hoofdonderhandelaar van het Europees Parlement was over de klimaatwet van de EU. In beide gevallen hebben we intense lobby-activiteiten waargenomen om de vooruitgang te vertragen, waarbij de druk van de industrie om REACH te verzwakken werd beschreven als “de grootste lobbycampagne ooit in Europa”.

De huidige situatie lijkt in grote lijnen vergelijkbaar in termen van het terugdringen van wetgeving. Volgens het EU-transparantieregister is de lobby van de industrie op REACH en PFAS de afgelopen jaren zeer intens geweest.

Er is echter geen bewijs dat regulering de belangrijkste oorzaak is van de huidige problemen in de chemische industrie — om nog maar te zwijgen van het feit dat het substitueren van de gevaarlijkste stoffen een concurrentievoordeel zou bieden op toekomstige wereldmarkten. Dit zou ook andere industrieën, zoals textiel, meubels en recycling, ten goede komen, en verschillende bedrijven in deze sectoren hebben al opgeroepen tot een sterker REACH in plaats van een afgezwakte versie.

Wat nog belangrijker is, is dat wat de Commissie aangeeft schadelijk zou zijn. Het zou de autorisatieprocedure voor stoffen van zeer hoge zorg beperken — bijvoorbeeld door die met wijdverspreid gebruik uit te sluiten — wat zou resulteren in meer van zulke stoffen op de markt en verhoogde risico’s.

De Commissie draait ook haar standpunt om over de Chemiestrategie voor Duurzaamheid van 2020. Dit komt vooral tot uiting in de verzwakte aanpak van de snelle afschaffing van stoffen met goed gevestigde generieke risico’s, zoals neurotoxiciteit, of stoffen die persistent zijn in het milieu (de “voor altijd chemicaliën”).

Essentieel is dat deze nieuwe benadering de regulatoire prikkel om deze stoffen te vervangen zou verminderen. Maar we weten uit ervaring dat vrijwillige benaderingen niet de gewenste resultaten opleveren, waarbij de last van regulering steeds meer op nationale autoriteiten komt te liggen — iets dat kan leiden tot fragmentatie van de interne markt.

Neem de discussie over PFAS, die endocriene verstorende stoffen en mogelijke kankerverwekkende stoffen zijn. Twee van ons die dit stuk schrijven, hebben enkele jaren geleden bloedtesten laten doen, en zoals verwacht toonden de resultaten wijdverspreide PFAS-varianten aan op niveaus die typisch zijn voor personen van een vergelijkbare leeftijd. Andere potentieel gevaarlijke chemicaliën, zoals polychlooralkanen, waren ook aanwezig.

Voorzitter van de Commissie Ursula von der Leyen heeft de “One Health-benadering” gepromoot — die het welzijn van mensen verbindt met dat van dieren, planten en het bredere milieu. Deze niveaus zijn opmerkelijk hoog, en hun aanwezigheid is verontrustend omdat er veel hiaten zijn in het onderzoek naar de effecten die ze kunnen hebben. Bovendien is het bijna onmogelijk voor individuen om hier iets aan te doen, aangezien we voortdurend aan deze chemicaliën worden blootgesteld vanuit zoveel verschillende bronnen, waaronder drinkwater en voedsel.

Daarom hebben we wetgeving en normen nodig.

Tot nu toe heeft voorzitter Ursula von der Leyen de “One Health-benadering” op een zeer positieve manier gepromoot. Maar we hebben ook een ambitieuze politiek nodig over gevaarlijke stoffen die wordt geleid door het voorzorgsbeginsel.

In plaats daarvan is deze mogelijke verzwakking van de chemische wetgeving weer een voorbeeld van hoe “vereenvoudiging” vaak betekent dat er gedereguleerd wordt. Dit maakt de toewijding om “het groene beleid voort te zetten” in de nieuwe beleidsrichtlijnen van de Commissie steeds betekenislozer.

De eigen schattingen van de Commissie tonen aan dat de kosten van het opruimen van PFAS-verontreiniging in de EU tussen de €5 miljard en €100 miljard per jaar zullen liggen — dat is slechts één voorbeeld van de menselijke en economische kosten van inactiviteit als het gaat om gevaarlijke stoffen.

Daarom zou de concurrentiekracht van Europa en zijn burgers echt profiteren van sterkere chemische regelgeving. Om dat te bereiken, moeten we eerst de informatiekloof dichten, terwijl de EU haar afschaffing van de meest schadelijke stoffen versnelt en ervoor zorgt dat de regulering goed wordt gehandhaafd in alle lidstaten.

Om de ambitie van het EU-beleid inzake chemicaliën te herstellen en daadwerkelijk zowel zijn mensen als het milieu te beschermen, hebben we dringende verbeteringen aan REACH nodig. Pas dan kan de EU haar verplichtingen nakomen voor een giftenvrije omgeving.