Veilige ondergrondse opslag van koolstof zou opwarming met slechts 0,7°C verminderen, analyse toont aan

Voor het eerst heeft een studie veilige gebieden in kaart gebracht voor de ondergrondse opslag van koolstof, en schat men dat het gebruik van al deze gebieden de opwarming van de aarde slechts met 0,7°C zou verminderen. Dit resultaat is bijna tien keer lager dan eerdere schattingen van ongeveer 6°C, die rekening hielden met het totale wereldwijde potentieel voor geologische opslag, inclusief risicovolle zones waar koolstofopslag aardbevingen kan veroorzaken en drinkwatervoorzieningen kan verontreinigen. De onderzoekers waarschuwen dat geologische opslag een schaarse, eindige hulpbron is, en dringen aan op een zeer gerichte benadering door landen.

Het opslaan van koolstof diep onder de grond is gepresenteerd als een bijna onbeperkte oplossing voor de klimaatcrisis. De studie, geleid door onderzoekers van het IIASA in samenwerking met een internationaal team, toont aan dat de werkelijkheid veel beperkter is dan eerder werd gedacht. De onderzoekers hebben een voorzichtige wereldwijde limiet geschat van ongeveer 1.460 miljard ton koolstofdioxide (CO₂) die veilig kan worden opgeslagen in geologische formaties—een hoeveelheid die bijna tien keer kleiner is dan de schattingen van de industrie, die geen rekening houdt met de risico’s voor mensen en het milieu.

Koolstofopslag wordt algemeen beschouwd als essentieel voor het behalen van klimaatdoelen, of het nu gaat om het afvangen van emissies van fabrieken en energiecentrales of het verwijderen van CO₂ uit de atmosfeer. Volgens hoofdauteur Matthew Gidden, senior onderzoeker bij het IIASA Energy, Climate, and Environment Program, benadrukken de bevindingen van de studie de noodzaak van voorzichtigheid: “Met deze studie kunnen we concluderen dat koolstofopslag moet worden behandeld als een uitputtelijke, intergenerationele hulpbron, die verantwoord beheerd moet worden.” Hij voegt eraan toe: “Het is van cruciaal belang dat landen duidelijk maken in hun klimaatplannen hoe ze van plan zijn koolstofopslag te gebruiken om gezamenlijk lange termijn klimaatdoelen te bereiken en tegelijkertijd schade aan de menselijke gezondheid, biodiversiteit en duurzame ontwikkeling te minimaliseren.”

De onderzoekers analyseerden eerst de totale wereldwijde geologische opslag door sedimentaire basins te in kaart te brengen—ondergrondse rotsformaties waar lagen zand, modder en andere materialen zich gedurende miljoenen jaren hebben opgehoopt. Deze bassins zijn prime locaties voor zowel fossiele brandstofafzettingen als potentiële koolstofopslag. De geschiktheid voor koolstofopslag werd beoordeeld op basis van risico’s zoals CO₂ dat terug in de atmosfeer lekt, de mogelijkheid van aardbevingen tijdens het opslagproces, verontreiniging van grondwatervoorzieningen en de nabijheid van bevolkingscentra of beschermde gebieden.

Wanneer deze factoren in overweging worden genomen, slinkt de mondiale opslagcapaciteit dramatisch van de schattingen van de industrie van ongeveer 14.000 gigaton. Het team onderzocht ook wat deze opslaglimieten betekenen voor het vermogen van de aarde om af te koelen na het overschrijden van temperatuurdoelen, en ontdekte dat als de totale beschikbare geologische opslagcapaciteit uitsluitend zou worden gebruikt voor CO₂-verwijdering en er verder geen emissies meer zouden worden geproduceerd, een maximale terugdringing van de opwarming met 0,7°C mogelijk zou zijn voordat de beschikbare veilige opslaglocaties uitgeput zouden zijn.

De auteurs benadrukken dat dergelijke vergelijkingen een scherp verschil aantonen tussen wat technisch mogelijk is en wat veilig kan worden bereikt. Ze waarschuwen ook dat het verwijderen van koolstof mogelijk niet op dezelfde manier de opwarming vermindert als het uitstoten ervan die veroorzaakt. “Deze studie moet een keerpunt zijn voor koolstofopslag. Het kan niet langer worden beschouwd als een onbeperkte oplossing om ons klimaat weer op een veilig niveau te brengen.” aldus co-auteur Joeri Rogelj. Hij voegt toe dat “geologische opslag moet worden gezien als een schaarse hulpbron die verantwoordelijk moet worden beheerd.”

Fossiele brandstof producerende landen zoals de Verenigde Staten, Rusland, China, Brazilië en Australië hebben het meeste potentieel voor veilige opslag, terwijl landen met de laagste risico’s onder andere Saoedi-Arabië, de Democratische Republiek Congo en Kazachstan zijn. Landen die aanzienlijke afnames in opslagcapaciteit ervaren door hoge risico’s zijn India, Noorwegen, Canada en landen binnen de Europese Unie. Ongeveer 70% van alle opslag bevindt zich aan land, terwijl de resterende 30% op zee ligt.

“Er zijn nog veel onbekenden rondom geologische koolstofopslag. De technologie bestaat al bijna 30 jaar, maar is nog niet op het noodzakelijke niveau geschaald om de opwarming te verminderen.” Gidden legt uit dat het identificeren van opslaglocaties een arbeidsintensief proces is dat zeer lokale geologische eigenschappen moet karakteriseren om te begrijpen hoeveel opslag daadwerkelijk mogelijk is.

Het werk van het team benadrukt ook vragen over rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid. Landen met de grootste fossiele brandstofindustrieën hebben vaak het grootste opslagpotentieel, maar dragen ook de grootste historische verantwoordelijkheid voor emissies. “Dit is niet alleen een technisch probleem. Het gaat om rechtvaardigheid tussen generaties en landen.” zegt co-auteur Siddharth Joshi. Door aan te tonen dat koolstofopslag een eindige mondiale hulpbron is, roept de studie op tot internationale samenwerking en zorgvuldige planning.

De auteurs wijzen erop dat sommige scenario’s die gebruikt worden om beleid te sturen, geschat door het IPCC, deze wereldwijde limiet vóór 2100 zouden overschrijden. “Koolstofopslag wordt vaak afgebeeld als een uitweg uit de klimaatcrisis. Onze bevindingen maken duidelijk dat het een beperkt hulpmiddel is.” benadrukt Gidden. De auteurs benadrukken dat hoewel koolstofopslag een belangrijk onderdeel blijft van klimaatoplossingen, het moet worden behandeld als een schaarse hulpbron—met transparantie, eerlijkheid en een langetermijnvisie.

Het team heeft een interactieve website ontwikkeld waarmee beleidsmakers, onderzoekers en het publiek de bevindingen in detail kunnen verkennen. Dit platform biedt visualisaties op landeniveau van veilig en praktisch koolstofopslagpotentieel, en helpt gebruikers de afwegingen en risico’s in verschillende regio’s te begrijpen.