Tsunami aan Schulden: 75 Landen Confronteren Chinese Schuldencrisis in 2025

Werknemers staan naast een elektrische hogesnelheidstrein voor een spoorlinkproject, onderdeel van China’s Belt and Road Initiative, bij het Tegalluar trein depot in Bandung, West-Java provincie, Indonesië.

Veel van de armste landen ter wereld staan op het punt om in 2025 record schuldaflossingen aan China te doen op leningen die tien jaar geleden zijn verstrekt, op het hoogtepunt van Beijing’s Belt and Road Initiative, blijkt uit een rapport van het Lowy Institute.

Onder de Belt and Road Initiative (BRI), een staatsgefinancierd infrastructuurinvesteringsprogramma dat in 2013 werd gelanceerd, heeft Beijing miljarden dollars geleend voor de bouw van havens, snelwegen en spoorwegen om Azië, Afrika en de Amerika’s met elkaar te verbinden. Maar nieuwe leningen drogen op. In 2025 zullen de schuldaflossingen aan China door ontwikkelingslanden oplopen tot $35 miljard. Hiervan moet $22 miljard worden betaald door 75 van de armste landen ter wereld, wat de uitgaven voor gezondheid en onderwijs in gevaar brengt, concludeerde Lowy.

“Voor de rest van dit decennium zal China meer een schuldeiser dan een bankier voor de ontwikkelingswereld zijn,” zei Riley Duke, de auteur van het rapport. “Ontwikkelingslanden worstelen met een golf van schuldaflossingen en rentekosten aan China,” voegde Duke eraan toe.

Wat zegt het rapport?

China’s BRI, het grootste multilaterale ontwikkelingsprogramma ooit uitgevoerd door een enkel land, is een van de belangrijkste buitenlandse beleidsinitiatieven van president Xi Jinping. Het richt zich voornamelijk op infrastructuurprojecten in ontwikkelingslanden, zoals energiecentrales, wegen en havens, die moeite hebben om financiële steun van westerse financiële instellingen te krijgen.

De BRI heeft China tot de grootste wereldleverancier van bilaterale leningen gemaakt, met een piek van ongeveer $50 miljard in 2016 – meer dan alle westerse schuldeisers samen. Volgens het Lowy-rapport brengt het afbetalen van deze schulden nu de publieke uitgaven in gevaar. “De druk van Chinese staatsleningen, samen met stijgende terugbetalingen aan verschillende internationale particuliere schuldeisers, legt enorme financiële druk op ontwikkelingseconomieën.”

Hoge kosten voor schuldaflossingen kunnen de uitgaven voor openbare diensten zoals onderwijs en gezondheidszorg verstikken en de mogelijkheid beperken om te reageren op economische en klimaatveranderingen.

De 46 minst ontwikkelde landen (LDC’s) gaven in 2023 een aanzienlijk deel – ongeveer 20 procent – van hun belastinginkomsten uit aan externe publieke schulden. Het rapport van Lowy suggereert dat dit dit jaar nog verder zal toenemen. Ter vergelijking, Duitsland gebruikte 8,4 procent van zijn budget om schulden af te lossen in 2023.

Lowy stelde ook vragen over de mogelijkheid dat China deze schulden zal gebruiken voor “geopolitieke druk” in het mondiale zuiden, vooral nu Washington de buitenlandse hulp onder president Donald Trump heeft gekort. “Terwijl Beijing de rol van schuldeiser op zich neemt, blijven westerse regeringen intern gefocust, met afnemende hulp en verminderde multilaterale steun,” aldus het rapport.

Hoewel de Chinese leningen ook beginnen af te nemen in de ontwikkelingswereld, meldt het rapport dat er twee gebieden zijn die zich tegen deze trend lijken te verzetten. Het eerste zijn landen zoals Honduras, Burkina Faso en de Salomonseilanden, die enorme nieuwe leningen ontvingen na het veranderen van diplomatieke erkenning van Taiwan naar China. Het tweede zijn landen zoals Indonesië en Brazilië, waar China nieuwe leningsovereenkomsten heeft ondertekend om kritieke mineralen en metalen voor elektrische batterijen te waarborgen.

Hoe heeft China gereageerd?

Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken zei niet op de hoogte te zijn van de details van het rapport, maar dat “de investerings- en financieringssamenwerking van China met ontwikkelingslanden voldoet aan internationale conventies”. Woordvoerder Mao Ning zei dat “een klein aantal landen” probeert Beijing de schuld te geven van het in de schulden steken van ontwikkelingslanden, maar dat “valse beweringen de waarheid niet kunnen verdoezelen”.

Jarenlang is de BRI bekritiseerd door westerse commentatoren als een manier voor Beijing om landen te vangen met onbetaalbare schulden. Een vaak geciteerd voorbeeld is de haven van Hambantota – gelegen langs vitale oost-west internationale scheepvaartroutes – in het zuiden van Sri Lanka. Omdat Colombo een lening van $1,4 miljard voor de bouw van de haven niet kon terugbetalen, werd het gedwongen om de faciliteit in 2017 voor 99 jaar aan een Chinees bedrijf te leasen.

De Chinese regering heeft beschuldigingen ontkend dat het opzettelijk schuldenvalsen creëert, en de ontvangende landen hebben ook tegengesproken door te zeggen dat China vaak een betrouwbaardere partner is dan het westen en cruciale leningen bood toen anderen weigerden. Toch publiceert China weinig gegevens over zijn BRI-schema, en het Lowy Institute zei dat zijn schattingen, gebaseerd op Wereldbankgegevens, de volledige omvang van China’s leningen mogelijk onderschatten.

In 2021 schatte AidData – een op de VS gebaseerde internationale ontwikkelingsonderzoeksorganisatie – dat China een “verborgen schuld” van ongeveer $385 miljard was verschuldigd.

Ontbreekt er ‘context’ in het Lowy-rapport?

De Rhodium adviesgroep heeft de “schuldval”-narratief uitgedaagd en keek in 2019 naar 38 Chinese schuldheronderhandelingen met 24 ontwikkelingslanden. Ze concludeerden dat Beijing’s invloed beperkt was, met veel van de heronderhandelingen die in het voordeel van de lener werden opgelost. Volgens Rhodium hebben ontwikkelingslanden in het decennium voorafgaand aan de publicatie van hun 2019-studie ongeveer $50 miljard aan Chinese leningen herstructureerd, waarbij leningverlengingen, goedkopere financiering en kwijtschelding van schulden de meest voorkomende uitkomsten waren.

Elders vond een studie uit 2020 van het China Africa Research Initiative aan de Johns Hopkins Universiteit dat China tussen 2000 en 2019 $3,4 miljard aan schulden in Afrika heeft kwijtgescholden en nog eens $15 miljard is hergefinancierd. Er zijn geen activa in beslag genomen.

Ondertussen blijven veel ontwikkelingslanden in de schulden bij westerse instellingen. In 2022 schatte de Debt Justice Group dat Afrikaanse regeringen drie keer meer aan particuliere financiële groepen verschuldigd waren dan aan China, met dubbele rente in het proces. “De schuld van ontwikkelingslanden aan China is minder dan wat verschuldigd is aan zowel particuliere obligatiehouders als multilaterale ontwikkelingsbanken (MDB’s),” zegt Kevin Gallagher, directeur van het Global Development Policy Center van de Boston University.

Na de COVID-19-pandemie en de invasie van Rusland in Oekraïne, hebben inflatie en de Amerikaanse Federal Reserve, evenals andere belangrijke centrale banken, de rente verhoogd. Aangetrokken door hogere rendementen in de VS, trokken investeerders hun fondsen terug uit financiële activa in ontwikkelingslanden, wat de kosten van rendement verhoogde en valuta’s verlaagde. De kosten voor schuldaflossingen stegen enorm.

De wereldrentetarieven zijn sindsdien iets gedaald. Maar volgens de VN zijn de leenkosten voor ontwikkelingslanden gemiddeld twee tot vier keer hoger dan in de VS en zes tot twaalf keer hoger dan in Duitsland. “Een cruciaal aspect van Chinese leningen,” zei Gallagher, “is dat ze doorgaans langetermijn- en groei bevorderend zijn. Dat is precies de reden waarom veel ervan zich richt op infrastructuurinvesteringen. Westerse kredietverstrekkers hebben de neiging sneller in en uit te stappen en hogere tarieven te vragen.”