Perceptie van desinformatie en nepnieuws in Europa neemt toe: Welke landen ondervinden de meeste schade?

Perceptie van blootstelling aan desinformatie en nepnieuws neemt toe in Europa: Welke landen lijden het meest?

De waargenomen blootstelling aan desinformatie en nepnieuws in de EU is sinds 2022 met acht procentpunten gestegen. Experts benadrukken dat mediawijsheid en fact-checking cruciaal zijn om deze trend tegen te gaan.

Desinformatie en nepnieuws zijn inmiddels bepalende kenmerken van het nieuws. De opkomst van sociale media heeft hun verspreiding en zichtbaarheid verder versneld. Volgens een Eurobarometer-enquête stijgt de waargenomen blootstelling aan desinformatie en nepnieuws in heel Europa. In 2025 gaf meer dan een derde van de respondenten in de EU (36%) aan dat ze in de afgelopen zeven dagen ‘vaak’ of ‘zeer vaak’ werden blootgesteld aan desinformatie en nepnieuws. Dit is een stijging ten opzichte van 28 procent in 2022. Slechts 12 procent zegt zich zeker te voelen in het herkennen van desinformatie.

Welke Europese landen rapporteren de hoogste waargenomen blootstelling aan desinformatie? En hoe zeker voelen Europeanen zich over het identificeren ervan wanneer ze ermee in aanraking komen?

Zelfperceptie maar geen werkelijke blootstelling

Het is belangrijk op te merken dat de enquête de waargenomen blootstelling aan desinformatie meet, en niet geverifieerde gevallen. Respondenten meldden wat zij geloofden dat nepnieuws was, maar de enquête controleerde de inhoud die zij tegenkwamen niet op feiten of bevestigde niet of deze daadwerkelijk onjuist was.

Wanneer de antwoorden ‘zeer vaak’ en ‘vaak’ worden samengevoegd, varieert de waargenomen blootstelling aan desinformatie en nepnieuws van 26 procent in Finland en Duitsland tot 57 procent in Hongarije. Meer dan de helft van de respondenten rapporteerde ook deze perceptie in Roemenië (55%) en Spanje (52%). Het percentage lag boven de 40 procent in Bulgarije (48%), Luxemburg (45%), Malta (45%), Griekenland (43%), Cyprus (42%) en Ierland (42%).

Aan de andere kant, naast Finland en Duitsland (beide 26%), lag het percentage in Tsjechië (29%), Zweden (30%), Litouwen (30%) en Frankrijk (30%) op 30 procent of lager. Nederland, Letland en België zaten ook dicht bij dit niveau, met net iets minder dan een derde.

Mensen in Oost- en Zuid-Europa melden doorgaans een hogere blootstelling aan desinformatie, terwijl degenen in Noord- en West-Europa over het algemeen een lagere blootstelling rapporteren. Deze patronen zijn echter niet uniform: landen zoals Luxemburg en Ierland rapporteren relatief hoge blootstelling, terwijl Tsjechië, Italië en Portugal lagere niveaus aangeven dan hun regio’s zouden doen vermoeden.

Gemiddeld in de EU gaf drie op de tien respondenten (31%) aan dat ze in de afgelopen zeven dagen ‘soms’ werden blootgesteld aan desinformatie en nepnieuws. Dit percentage varieerde van 24 procent in Hongarije tot 40 procent in Zweden. Wanneer degenen die ‘soms’ antwoorden worden meegerekend, stijgt de waargenomen blootstelling tot ongeveer tweederde van de respondenten (66%) in de EU. Dit wijst op een zeer hoog algeheel niveau van waargenomen blootstelling.

In de EU gaf slechts 7 procent aan ‘nooit’ blootgesteld te zijn aan desinformatie en nepnieuws, terwijl 16 procent aangaf ‘zelden’ blootgesteld te zijn. Samengenomen is dit minder dan een kwart van de respondenten (23%). Het is ook opmerkelijk dat het percentage mensen dat zei ‘het niet weet’ relatief hoog is, met 10 procent in de EU.

Toename geregistreerd in 22 EU-landen

In vergelijking met de enquête van 2022 steeg het percentage EU-respondenten dat zei ‘zeer vaak’ of ‘vaak’ blootgesteld te zijn aan desinformatie en nepnieuws met 8 procentpunten. Dit percentage steeg in 22 EU-landen en daalde in vier. De stijging was bijzonder scherp in verschillende landen. Denemarken en Nederland registreerden de grootste stijgingen, beide met 19 punten. Ze werden gevolgd door Luxemburg (18 pp), Malta (17 pp), Zweden (14 pp) en Spanje (13 pp).

Kunnen mensen desinformatie herkennen?

Net iets meer dan zes op de tien respondenten (62%) zegt zich zeker te voelen in het herkennen van desinformatie wanneer ze deze tegenkomen. Dit omvat 12 procent die ‘zeer zeker’ zijn en 49 procent die ‘enigszins zeker’ zijn. In tegenstelling hiermee zegt ongeveer een derde (32%) zich niet zeker te voelen. In vergelijking met de enquête van 2022 is dit niveau van vertrouwen met twee procentpunten gedaald in de EU en in veel afzonderlijke landen. Het vertrouwen varieert van 49 procent in Polen tot 84 procent in Malta. Er is geen sterke correlatie tussen de waargenomen blootstelling aan desinformatie en het vertrouwen in het herkennen ervan.

Mediawijsheid en fact-checking activiteiten

Het uitleggen van percepties is uitdagend, omdat deze mogelijk niet in overeenstemming zijn met hun werkelijke vaardigheden of de werkelijke omvang van het probleem, zegt Konrad Bleyer-Simon, onderzoeker aan het Centrum voor Mediameervoudigheid en Mediavrijheid. “De kwaliteit en omvang van mediawijsheid en fact-checking activiteiten in een land kunnen hier een rol spelen, maar ook bepaalde psychologische factoren (redenen voor het onder- of overschatten van eigen capaciteiten en blootstelling),” vertelde hij.

Bleyer-Simon wees ook op het feit dat de impact van desinformatie groter is in samenlevingen met hoge mate van polarisatie, economische ongelijkheden, lage prestaties van het onderwijssysteem (zoals blijkt uit PISA-scores), laag vertrouwen in instellingen, evenals de mate waarin politici zich wenden tot confronterende en populistische communicatie. “Landen zijn veerkrachtiger tegen desinformatie als ze sterke en onafhankelijke publieke omroepen hebben, effectieve zelfregulering voor particuliere media, hoog vertrouwen in het nieuws, en een bevolking die meer geneigd is om nieuws uit nieuwsmedia dan uit sociale media te halen,” voegde hij eraan toe.