Geluidsoverlast op Schiphol aanhoudend door zwakke handhaving

Amsterdam’s Schiphol Airport ontsnapt aan boetes voor geluidsoverschrijdingen

Ondanks regelmatig overtreden van geluidsregels sinds 2015, blijft Schiphol Airport in Amsterdam boetes vermijden voor het veroorzaken van overmatige geluidsoverlast. De Nederlandse Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft herhaaldelijk toegestaan dat de luchthaven de wettelijke grenzen omzeilt, en in 2023 werden de regels zelfs verder versoepeld, wat bezorgdheid oproept bij experts over de toenemende tolerantie.

De regelgeving, aanvankelijk geïntroduceerd in 2013 door de regering-Rutte II, was bedoeld om de geluidsimpact op omwonenden te verminderen door vliegtuigen weg te leiden van dichtbevolkte gebieden. Echter, deze regels zijn niet wettelijk vastgelegd, en sinds 2015 is de ILT opgedragen om bepaalde geluidsoverschrijdingen te negeren, mits Schiphol zich houdt aan vliegroutes die zijn ontworpen om verstoring van gemeenschappen te minimaliseren.

Toch heeft Schiphol de richtlijnen herhaaldelijk genegeerd, met frequente gebruik van lawaaierige vliegroutes nabij woongebieden. In 2021 legde de ILT sancties op voor deze overtredingen, maar in 2023 overschreed de luchthaven opnieuw de geluidslimieten met 20 procent in het gebied Uithoorn, gelegen onder de vliegroutes van de Aalsmeerbaan. Ondanks aanvankelijke plannen voor sancties, keerde de ILT terug op haar besluit na een langdurige discussie met Schiphol over de interpretatie van de regels.

Interne communicatie, verkregen door milieuorganisatie Mobilisatie voor het Milieu (MOB), onthulde dat ILT-functionarissen debatteerden over de handhaving van boetes, maar uiteindelijk besloten om de overtredingen te laten liggen. “Als we deze boete niet kunnen opleggen, kunnen we helemaal niets doen,” schreef een ILT-functionaris in een e-mail aan het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat in april 2024. “Als we niet optreden, krijgen we morgen een verzoek om handhaving van de bewoners (terecht).”

Schiphol bestreed de voorgestelde sancties en stelde dat ze moesten kunnen blijven opereren onder de versoepelde geluidsregels. In juli 2024 besloot de ILT na een reeks besprekingen geen verdere actie te ondernemen, wat de bewoners van Uithoorn met voortdurende geluidsoverlast zonder gevolgen voor de luchthaven liet.

Experts, waaronder Herman Bröring, professor bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, bekritiseerden de voortdurende tolerantie. “De ILT zou alleen overtredingen moeten tolereren als Schiphol zich aan het vliegbeleid houdt, maar dat is niet het geval. Dit is de overheid die naar mazen in de wet zoekt om handhaving te vermijden,” zei hij tegen de krant. Richard Neerhof, een andere professor in de rechten, stemde hiermee in en benadrukte dat de voortdurende versoepeling van regels onwettig was.

Bewoners die last hebben van het geluid in nabijgelegen gebieden hebben hun frustratie geuit over de situatie. “Het wordt steeds moeilijker om de overheid te vertrouwen,” merkte Bröring op, en vroeg zich af op welke bescherming, indien aanwezig, de bewoners in de toekomst kunnen rekenen.

De ILT verdedigde haar acties door te stellen dat ze geen andere keuze had dan de overtredingen te blijven tolereren vanwege het gebrek aan adequate juridische bescherming voor degenen die door het geluid van Schiphol worden getroffen. De inspectie heeft de overheid al geruime tijd opgeroepen om het probleem aan te pakken, aangezien bewoners momenteel onvoldoende beschermd zijn.

De huidige situatie, die bijna een decennium aanhoudt, is verergerd door vertragingen in het formeel vastleggen van het vliegbeleid en de geluidsregels in de wet. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat werkt sinds 2013 aan een juridisch kader, maar heeft te maken gehad met tegenslagen door het langdurige gebrek aan een geldig milieuv vergunnng voor Schiphol. De vergunning, die in september 2023 werd verleend, is betwist door milieugroepen en verkeert in een fragiele juridische staat, wat de voortgang verder vertraagt.

In december 2023 gaf minister Mark Harbers van Infrastructuur en Waterstaat de ILT opdracht om de overtredingen “tot nader order” te blijven tolereren. Juridische experts hebben zorgen geuit dat een dergelijke onbepaalde verlenging in strijd is met juridische principes, aangezien tolerantie alleen tijdelijk bedoeld is totdat er een duidelijke juridische oplossing is.

Vroeger dit jaar oordeelde de rechtbank in Den Haag dat bewoners nabij Schiphol niet adequaat beschermd zijn tegen geluidsoverlast. De rechtbank stelde vast dat de overheid consequent de belangen van Schiphol boven de rechten van lokale bewoners heeft gesteld. De uitspraak verplichtte de overheid om binnen 12 maanden handhaving van de bestaande geluidsregels af te dwingen.

Echter, de overheid heeft niet gehandeld naar de uitspraak van de rechtbank. In december kondigde minister Madlener aan dat Schiphol in 2024 zelfs meer vluchten zou mogen uitvoeren dan eerder toegestaan, wat de doelstellingen voor geluidsreductie omkeert. De ILT had eerder aangegeven dat de luchthaven een maximum van 420.000 tot 460.000 vluchten per jaar kon verwerken onder de huidige regelgeving, maar recente gegevens suggereren dat de luchthaven wettelijk slechts ongeveer 400.000 vluchten kan accommoderen. In 2024 wordt verwacht dat Schiphol meer dan 470.000 vluchten zal overschrijden, en onder Madleners nieuwe besluit zal de luchthaven worden toegestaan om dit aantal met 8.000 te verhogen.

Milieuorganisaties betwisten de beslissing van de overheid en stellen dat de uitspraak moet worden gehandhaafd. Ze beweren dat zolang het beroep van de overheid aanhangig is, het onwaarschijnlijk is dat ze naleving van de uitspraak van de rechtbank kunnen afdwingen.