Waarom olie- en gasprijzen in Europa hoog kunnen blijven, zelfs na het einde van de oorlog in Iran

Waarom olie- en gasprijzen hoog kunnen blijven in Europa, zelfs als de oorlog in Iran eindigt

De energieprijzen in Europa kunnen enige tijd hoog blijven, ook al is de regio niet sterk afhankelijk van de Straat van Hormuz. Hier is wat erachter zit.

Ondanks de aanzienlijke daling van de olieprijzen na de bevestiging van een twee weken durend bestand tussen de VS en Iran, kan Europa nog niet opgelucht ademhalen vanwege de langdurige impact van de energievoorzieningen waarop de EU zwaar leunt.

De oorlog in Iran en de de facto sluiting van de Straat van Hormuz hebben de grootste verstoring van de aanbodketen in de geschiedenis van de wereldwijde oliemarkt veroorzaakt, volgens de Internationale Energieagentschap (IEA). De aanvallen op de faciliteiten in de Golf zullen naar verwachting een meerjarige impact hebben op de gasvoorziening.

Europa wordt aanzienlijk getroffen, ook al haalt het slechts een klein deel van zijn olie en gas rechtstreeks uit de Straat van Hormuz, die tot het bestand effectief werd gecontroleerd en grotendeels geblokkeerd door Iraanse strijdkrachten.

Het openen van de straat was een niet-onderhandelbaar onderdeel van het bestand, aangezien dit knelpunt essentieel is voor de wereldwijde olie- en LNG-zendingen. In 2025 passeerden bijna 15 miljoen vaten ruwe olie per dag de straat, zegt de IEA. Van deze hoeveelheid was ongeveer 600.000 vaten per dag, of slechts 4%, bestemd voor Europa, vergeleken met de dagelijkse behoefte van de EU van 13 miljoen vaten.

Desondanks is een snelle daling van de benzineprijzen in Europa onwaarschijnlijk, zelfs als er na het bestand een vredesakkoord wordt bereikt. “Zelfs als die vrede er morgen is, zullen we in de nabije toekomst niet terugkeren naar normaal,” zei de EU-commissaris voor Energie, Dan Jørgensen, vorige week.

Hoe wereldwijde prijzen Europese importen beïnvloeden

Volgens Eurostat importeert de EU 80–85% van zijn olie uit een breed scala van leveranciers. De VS is de grootste, goed voor 15,1% van de waarde, gevolgd door Noorwegen en Kazachstan.

De meeste wereldwijde oliehandel is geprijsd op basis van Brent-olie, de belangrijkste internationale benchmark. Prijzen voor de levering in de volgende maand stegen van $72–$73 per vat voor de oorlog naar bijna $120 op het hoogtepunt, voordat het bestand werd overeengekomen. Zelfs na het bestand lag de prijs woensdag rond de $93.

De Europese gasprijzen zijn ook gestegen sinds 28 februari, toen de oorlog begon. De termijnprijzen stegen naar €50 per MWh van ongeveer €35,5 voor de oorlog, met een piek van €61,93/MWh op 19 maart. De prijs stabiliseerde zich rond de €44/MWh op woensdag, na het bestand.

Hoe wereldwijde prijzen Europese consumenten bereiken

In veel Europese landen worden elektriciteitsprijzen vastgesteld door de duurste bron, vaak gas. “Stijgende gasprijzen beïnvloeden de energiekosten voor Britse en Europese huishoudens via zowel de directe kosten van gas als de verhoogde kosten voor het opwekken van elektriciteit via gasgestookte energiecentrales,” zei ICIS UK en Europese gasexpert Ethan Tillcock.

Vaste contracten en overheidssteun kunnen de impact uitstellen of verzachten. In Duitsland beïnvloeden groothandelsprijzen voor gas die aan de TTF zijn gekoppeld de elektriciteitsprijzen met ongeveer 40% en de gasprijzen voor huishoudens met ongeveer 50–60%, met de rest bestaande uit belastingen, netwerkkosten en beleidskosten.

Voor olie schat de Franse centrale bank dat een stijging van 1% in de prijzen van geraffineerde brandstoffen leidt tot een stijging van ongeveer 0,75% in de prijzen voor brandstoffen vóór belastingen en ongeveer 0,3% bij de pomp, afhankelijk van de belastingen.

Een stijging van $10 in de olieprijzen voegt ongeveer 3–6 eurocent per liter toe voor Europese consumenten, afhankelijk van de nationale belastingstelsels. Wisselkoersen spelen ook een rol: aangezien olie in Amerikaanse dollars is geprijsd, verhoogt een zwakkere euro de kosten, zelfs als de benchmarkprijzen ongewijzigd blijven.

Om prijsstijgingen te beperken, hebben ministers uit Italië, Duitsland, Spanje, Portugal en Oostenrijk de EU gevraagd om een belasting op excessieve energiewinsten te overwegen.

Wat er moet gebeuren voor prijzen om te dalen

Europa heeft enkele instrumenten om de druk te verlichten, waaronder strategische reserves, onderdeel van de 400 miljoen vaten van de IEA, en nationale maatregelen zoals belastingverlagingen, subsidies en rantsoenering.

Deze kunnen echter “slechts tijdelijk de situatie verzachten,” zei Andrei Covatariu, een senior fellow zonder vaste aanstelling bij het Global Energy Center van de Atlantic Council. De IEA schat dat Golfstaten de olieproductie met minstens 10 mb/d hebben verlaagd vanwege de verstoring, ongeveer 10% van de wereldwijde vraag.

Maar fysieke aanvoer is slechts een deel van het verhaal. Onzekerheid speelt ook een rol. “Er is een grote risicopremie gedreven door onzekerheid, maar we merken ook een grote werkelijke verstoring in stromen en productie—dus je kijkt niet naar een puur psychologisch gedreven markt,” zei Covatariu.

Wat olieprijzen omhoogdrijft

Naast zorgen over de aanvoer, kijken handelaren naar premies voor oorlogrisicoverzekeringen en vrachttarieven van tankers, beide cruciaal voor de geleverde kosten van ruwe olie. De verzendkosten zijn gestegen. De Baltic Dirty Tanker Index bereikte op 27 maart een record van 3.737, in vergelijking met ongeveer 1.000 voor het grootste deel van vorig jaar. Na het bestand lag deze iets boven de 2.000 op woensdagmiddag in Europa.

Tijdens de actieve aanvallen in maart zijn de premies voor oorlogrisicoverzekeringen voor schepen die naar de Golf gaan verviervoudigd tot 1% van de scheepswaarde voor zeven dagen dekking, volgens S&P Global. Een terugkeer naar de niveaus van vóór de oorlog kan weken of maanden duren, wat een blijvende vrede en bewijs van veilige doorgang vereist.

Volgens Covatariu zou in het geval van een vredesakkoord een aanhoudende daling van de consumentenprijzen in Europa nog maanden kunnen duren, omdat het enige tijd kost om de voorraden weer op te bouwen. Tegelijkertijd blijft de aanvoer krap, nadat meer dan 40 energie-assets in de regio zwaar zijn beschadigd. Zelfs na een vredesakkoord kunnen de reparaties maanden of jaren duren, waardoor de aanvoer krap en de prijzen hoog blijven.

Waarom gasprijzen hoog kunnen blijven

Gedurende de afgelopen bijna zes weken is een groot deel van de wereldwijde aanvoer van LNG uit de Golf verloren gegaan of geblokkeerd, te midden van productieonderbrekingen en de bijna stilstand van zendingen door de straat, allemaal gerelateerd aan de oorlog in Iran. Qatar’s Ras Laffan, de grootste LNG-installatie ter wereld, is beschadigd. QatarEnergy heeft overmacht uitgeroepen op enkele contracten nadat 17% van de productie offline is gehaald, met herstel dat tot vijf jaar kan duren.

Volgens Tillcock kunnen gasmarkten zelfs na het openen van de Straat van Hormuz en het hervatten van alle scheepvaart “te maken krijgen met een verminderde aanvoer vergeleken met de niveaus vóór de oorlog vanwege de verminderde fysieke beschikbaarheid van Qatar.” Europa haalt ongeveer 8% van zijn LNG uit Qatar en heeft momenteel voldoende aanvoer, maar de concurrentie neemt toe naarmate het de opslag aanvult.

Ongeveer 40% van Europa’s gas komt uit LNG, waardoor het kwetsbaar is voor wereldwijde verstoringen. “Europa is sterk afhankelijk van LNG, wat een wereldwijde markt is, wat betekent dat verstoringen elders het volume LNG dat beschikbaar is voor Europa kunnen verminderen,” zei Tillcock. Concurrentie met Azië voor de resterende aanvoer kan de prijzen verder omhoogdrijven.

Wat er gebeurt na een vredesakkoord

Zoals verwacht, koelde het bestand de benchmarks onmiddellijk af; Brent- en WTI-futures voor levering in de volgende maand daalden respectievelijk met meer dan 14% en 16% tegen woensdagmiddag in Europa. Maar dit niveau ligt nog steeds $20 boven de kosten van een vat vóór de oorlog. Voor gas daalden de prijzen van crisisniveaus, maar worden verwacht boven de niveaus van vóór de oorlog te blijven.

“De bodem ligt waarschijnlijk hoger dan vóór de crisis, omdat Europa de lage opslag moet aanvullen, dus prijzen boven de €40/MWh zijn een plausibel scenario op korte termijn na de overeenkomst,” voegde Covatariu toe.

De markten volgen nauwlettend hoe Iran en de VS het conflict oplossen en verdergaan naar een vredesakkoord. “Als er een overeenkomst wordt ondertekend, kan Iran mogelijk relatief snel extra volumes terugbrengen, vooral als er geen verdere verstoringen van de Iraanse infrastructuur voor ruwe olie worden gerapporteerd totdat de overeenkomst is bereikt,” zei Covatariu.

Maar veel hangt af van de details van de vredesovereenkomst. Als een vredesakkoord onzekerheid creëert, kunnen de prijzen hoog blijven vanwege voortdurende risico’s, inclusief verzend- en verzekeringskosten, “wat de duurzaamheid van het conflict net zo belangrijk maakt als de overeenkomst zelf,” besloot Covatariu.