Iran’s Revolutionaire Garde Beheerst de Economie – Waarom de Valuta Lijdt

De Economische Controle van de Revolutionaire Garde in Iran

In Iran is de toegang tot een stabiele, door de staat vastgestelde wisselkoers voor valuta gereserveerd voor een bevoorrechte groep — en economische netwerken die verbonden zijn met de Revolutionaire Garde staan het dichtst bij de frontlinie.

Van de bouw en energie tot havens en telecommunicatie, de machtige Revolutionaire Garde (IRGC) domineert grote delen van de economie. De IRGC is niet alleen een militaire kracht; het is een parallelle machtsstructuur met een revolutionaire en religieuze missie. Opgericht na de machtsverschuiving in 1979, heeft het als doel de islamitische fundamenten van de republiek te bewaken en kracht in het buitenland uit te stralen.

De economische rol van de IRGC breidde zich uit tijdens de Iran-Irakoorlog van 1980 tot 1988, toen het onafhankelijk engineering- en logistieke capaciteiten ontwikkelde om het conflict te ondersteunen. Momenteel verkeert Iran in de greep van landelijke protesten, veroorzaakt door een snelle devaluatie van de valuta en stijgende prijzen.

Hoewel de regering heeft geprobeerd de schuld uitsluitend te leggen bij de uitgebreide wereldwijde sancties, hebben de demonstranten duidelijk de oorzaak van hun protest verbonden aan de leiderschap van het land. Leuzen zoals “Dood aan de dictator” en “Dood aan Khamenei” weerklinken door de straten van verschillende Iraanse steden, terwijl de demonstranten om “democratie en gelijkheid” vragen.

Ernstig Sanctieregime

Ten tijde van de Iraanse revolutie in 1979 was de dollar ongeveer 70 Iraanse rials waard. Begin 2026 steeg dit tot meer dan 1,4 miljoen rials, wat betekent dat de Iraanse munt in vier decennia ongeveer 20.000 keer zijn waarde heeft verloren. Sancties, inflatie en diplomatieke isolatie worden vaak de schuld gegeven voor deze instorting.

De VN herstelde in september 2025 de sancties tegen Iran, nadat de Veiligheidsraad er niet in slaagde een resolutie aan te nemen om de sanctieverlichting in stand te houden. De verlichting was gekoppeld aan eerdere niet-verspreidingsakkoorden die de capaciteit van het land om kernwapens te maken, moesten beperken.

De herstelde VN-maatregelen omvatten een conventioneel wapenembargo, beperkingen die verband houden met het ballistische raketprogramma van Iran, gerichte bevriezingen van activa en reisverboden. De EU heeft vergelijkbare sancties ingesteld, evenals sancties die verband houden met het mensenrechtenrecord van Iran en zijn rol in het leveren van drones aan Rusland, die worden gebruikt in de huidige invasie van Oekraïne.

Volgens het Iran Open Data-project verliest Iran ongeveer 20% van zijn potentiële olie-exportinkomsten terwijl het probeert de Amerikaanse sancties te omzeilen, ondanks toenemende zendingen naar landen als China en Maleisië. De olie-inkomsten van Teheran blijven achter, omdat sancties Iran dwingen om olie via indirecte routes te verkopen, die opzettelijk duur zijn.

Opkomst van een Parallelle Economie

Tijdens de wederopbouw na de oorlog in de jaren ’90 begonnen aan de IRGC verbonden bedrijven — met name Khatam al-Anbiya, de belangrijkste engineeringtak — belangrijke staatscontracten te winnen. In de loop der tijd breidden ze zich uit naar olie en gas, infrastructuur, transport, havens, telecommunicatie, mijnbouw en logistiek. Ze domineren uiterst winstgevende en veilige bronnen van inkomen en financiering.

Vele van deze projecten werden zonder concurrentieopdrachten en met beperkte civiele controle verleend. Het resultaat is een duale economie: een formele civiele sector die aan regelgeving is onderworpen en een parallel systeem dat wordt beheerd door militaire en veiligheidsgerelateerde actoren.

Iraanse functionarissen verwijzen vaak naar dit model als een “weerstands-economie”, ontworpen om sancties te overleven, of eghtesad-e moqavemati. De doctrine, gepromoot door Opperste Leider Ali Khamenei, werd in februari 2014 vastgelegd in een reeks “algemene beleidsmaatregelen”.

Ironisch genoeg hebben sancties — grotendeels ontworpen door westerse regeringen om Teheran onder druk te zetten — geholpen om het economische systeem dat ze bedoeld waren te verzwakken, te verankeren. Terwijl buitenlandse bedrijven Iran verliet en binnenlandse bedrijven het moeilijk hadden, waren entiteiten die aan de IRGC verbonden waren beter gepositioneerd om onder de beperkingen te opereren.

Instabiliteit van de Valuta

In dit systeem wordt valuta-instabiliteit structureel in plaats van accidentieel. Toegang tot dollars of invoervergunningen hangt minder af van marktkrachten en meer van politieke afstemming, wat het vertrouwen in de rial heeft ondermijnd. Na de herinvoering van de Amerikaanse sancties in 2018 stelde de staat een gesubsidieerde of kunstmatige koers voor essentiële importen vast op 42.000 rials per dollar.

Deze beleidsmaatregel werd formeel geschrapt in 2022, maar snel vervangen door een andere gesubsidieerde koers, vastgesteld op 285.000 rials per dollar — terwijl de parallelle koers in 2024 ongeveer 580.000-630.000 was, volgens de Wereldbank. Dit verschil is belangrijk omdat het dollars verandert in een toegewezen privilege dat door de overheid wordt beheerd.

De Wereldbank benadrukte dat Iran vaak gaten in de overheidsfinanciën en begrotingstekorten heeft opgevuld door effectief meer geld in de economie te pompen — wat het slechtste is wat je kunt doen wanneer er al aanhoudende inflatie is. Huishoudens en bedrijven verplaatsen dan spaargelden naar dollars en goederen, wat op zijn beurt vers druk op de rial uitoefent en kan leiden tot een zichzelf versterkende cyclus van waardeverlies van de valuta.

Weinig plaatsen vangen de diepte van de economische pijn in Iran zo levendig als de leuzen die opkomen uit de Grote Bazaar van Teheran. Deze bazaar, die dateert uit ten minste de 16e eeuw, is meer dan een winkelgebied. Het is een commercieel zenuwcentrum dat handelaren en toeleveringsketens verbindt en een belangrijke plek voor netwerken.

Steeds vaker wordt het een barometer van publieke woede. Wanneer het sluit of vol staat met demonstranten, geeft het aan dat de economische pijn het commerciële hart van de hoofdstad raakt. Dit is de reden waarom leuzen zoals “De koopman mag sterven, maar zal nooit de vernedering accepteren!” bijzonder veel gewicht dragen wanneer ze door zijn heilige straten weerklinken.