Jeugdpolitiek kan landen helpen de economische impact van vergrijzing aan te pakken

Jeugdpolitiek kan landen helpen de economische klap van vergrijzing te weerstaan

Volgens een nieuw rapport van de EBRD is de acceptatie van kunstmatige intelligentie alleen niet genoeg om de economische impact van vergrijzende bevolkingen te compenseren.

Europa vergrijst, en de politieke wil om met deze verschuiving om te gaan, wordt bedreigd door de “vergrijzing van de politiek”. Onderzoekers van de Europese Bank voor Heropbouw en Ontwikkeling (EBRD) wijzen erop dat zowel vergrijzende leiders als vergrijzende kiezers de politieke ruimte voor verandering verkleinen. Het rapport richt zich vooral op opkomende economieën in Europa waar de EBRD investeert.

In deze regio kan een krimpende beroepsbevolking de jaarlijkse groei van het bruto binnenlands product (bbp) per hoofd van de bevolking met gemiddeld bijna 0,4 procentpunt verminderen tussen 2024 en 2050. Deze overgang, gedreven door dalende vruchtbaarheidscijfers en een toenemende levensverwachting, legt toenemende fiscale druk op de overheden.

“De grote boodschap van het rapport is dat het tijd is om actie te ondernemen, voordat demografische trends de opties afsluiten,” zegt Beata Javorcik, de hoofdeconoom van de EBRD.

“Politici moeten moedig zijn, ze moeten bereid zijn om moeilijke afwegingen te communiceren, en ze moeten in staat zijn om korte-termijn druk te weerstaan.”

Kunstmatige intelligentie is geen ‘magische oplossing’

Maatregelen om de economische impact van vergrijzing aan te pakken, omvatten vruchtbaarheidbeleid, verhoogde migratie, maatregelen om de arbeidsdeelname te bevorderen en de toepassing van nieuwe technologieën. Wat betreft vruchtbaarheidbeleid — dat vrouwen aanmoedigt om meer kinderen te krijgen — beweert de EBRD dat de blijvende impact beperkt is, ondanks de hoge kosten voor de overheden.

“In 2019 had de meerderheid van de overheden in de EBRD-regio’s beleid aangenomen om het krijgen van kinderen aan te moedigen, een stijging van slechts 5% in 1980,” aldus de onderzoekers.

“Hoewel sommige genereuze uitkeringspakketten korte tijd tot een stijging van het aantal geboorten hebben geleid, blijkt het moeilijk om een hogere vruchtbaarheid vol te houden zodra de prikkels zijn beëindigd.”

Wat betreft de acceptatie van nieuwe technologieën, met name kunstmatige intelligentie, merkte de EBRD op dat deze tools de productiviteit kunnen verhogen — maar het is geen allesomvattende oplossing.

“Vooruitgang in AI-technologie zal waarschijnlijk de productiviteit van werknemers in sommige beroepen verhogen, maar in andere beroepen kunnen werknemers worden vervangen,” aldus de onderzoekers.

In EBRD-economieën in de EU hebben minder werknemers de soorten banen die het meest kunnen profiteren van AI-gestuurde productiviteitswinsten in vergelijking met geavanceerd Europa.

Wanneer politiek de economie overtreft

De krachtigste hefboom om de vergrijzing van de bevolking te beheren, volgens de EBRD, is het betrekken van meer mensen bij de arbeidsmarkt — vooral oudere burgers. Het verlengen van de werkende levensduur betekent dat individuen langer kunnen bijdragen aan de economie, vooral in beroepen met minder fysieke eisen.

De wettelijke pensioenleeftijden in de EBRD zijn de afgelopen jaren gestegen en variëren van 55 tot 67 jaar, hoewel de gemiddelde werkelijke pensioenleeftijd lager is. Dit betekent dat het verhogen van de officiële drempels niet noodzakelijkerwijs mensen zal aanmoedigen om langer te werken als er nog steeds de optie is om eerder met pensioen te gaan.

Ondanks de belofte van pensioenhervormingen is een belangrijke belemmering de politieke wil, zegt de EBRD.

Het verlengen van de werkende levensduur is een politiek gevoelig onderwerp, en veel wetgevers — die zelf ook ouder worden — zijn terughoudend om het onderwerp aan te snijden.

“Naarmate leiders sneller verouderen dan de bevolking, zijn ze geneigd om meer te reageren op de behoeften van hun eigen generatie, de oudere generatie,” zegt Beata Javorcik.

“En natuurlijk is het altijd de oudere generatie die vaker stemt dan jongere mensen.”

Volgens een door de OESO gepubliceerd onderzoek zijn burgers van 18-29 jaar 21 procentpunten minder geneigd om te stemmen in nationale verkiezingen dan degenen van 50 jaar en ouder.

De zaak voor migratie

De oververtegenwoordiging van oudere generaties in de politiek leidt ook vaak tot meer restrictief migratiebeleid, aldus de EBRD. Hoewel immigranten druk kunnen uitoefenen op sociale zekerheidsstelsels, kunnen hun bijdragen aan de arbeidsmarkt uiterst waardevol zijn voor vergrijzende bevolkingen — vooral als deze individuen jong en goed opgeleid zijn.

De emigratiecijfers in de EBRD-economieën zijn consistent hoger dan het wereldgemiddelde, terwijl de immigratiecijfers bescheiden zijn. In 2020 was 6,4% van de bewoners in EBRD-regio’s buitenlands geboren, in vergelijking met 20% in geavanceerde economieën wereldwijd.

Hoewel jonge burgers de neiging hebben om soepelere migratiebeleid te steunen dan hun oudere leeftijdsgenoten, betekent een gebrek aan politieke vertegenwoordiging dat hun “stemmen het risico lopen te worden overstemd,” waarschuwde de EBRD.

“Het herbalanceren van deze dynamiek vereist niet alleen gedurfde hervormingen, maar ook inspanningen om jongere kiezers te mobiliseren,” concludeerden de onderzoekers.