Stijgende energiewinsten hernieuwen oproepen voor een belasting op onverwachte winsten in heel Europa

Stijgende energiewinsten hernieuwen oproepen tot een windfall-belasting in heel Europa

Europese olie- en gasbedrijven die enorme winsten hebben geboekt in het eerste kwartaal, als gevolg van de stijgende prijzen door de oorlog in het Midden-Oosten, worden opnieuw opgeroepen om hun buitensporige winsten te belasten. De hogere energieprijzen, veroorzaakt door de verstoringen gerelateerd aan het conflict met Iran, hebben de winsten in de sector aanzienlijk verhoogd.

Oliegigant Shell plc meldde donderdag een stijging van 24% in de winst voor het eerste kwartaal. Concurrent BP rapporteerde ook hogere winsten vorige maand, terwijl het Franse TotalEnergies aangaf dat de nettowinst met 51% steeg naar $5,8 miljard in het eerste kwartaal. Analisten verwachten dat de winsten dit jaar sterk blijven.

Volgens Oxfam zullen zes van de grootste fossiele brandstofbedrijven ter wereld — Chevron, Shell, BP, ConocoPhillips, ExxonMobil en TotalEnergies — naar verwachting in 2026 dagelijks $37 miljoen (€31,5 miljoen) extra verdienen in vergelijking met 2025.

Volatiliteit stimuleert winsten

De oorlog in Iran verstoorde de scheepvaart door de Straat van Hormuz, een cruciale route voor wereldwijde energievoorzieningen, wat leidde tot scherpe schommelingen in de olieprijzen. Brent ruwe olie, de wereldwijde benchmark, steeg tijdens het conflict tot ongeveer $100 per vat, en bereikte kortstondig meer dan $126, vergeleken met ongeveer $70 vóór het begin van de vijandelijkheden eind februari.

De prijsfluctuaties kwamen vooral ten goede aan de Europese oliereuzen BP, Shell en TotalEnergies, die grote handelsactiviteiten hebben. Hun Amerikaanse concurrenten ExxonMobil en Chevron zijn meer afhankelijk van olie- en gasproductie. “BP, Shell en Total profiteerden niet alleen van hogere olieprijzen, maar ook van de marktturbulentie zelf,” aldus Stephen Innes van SPI Asset Management.

Europa hernieuwt oproepen voor windfall-belastingen

De sterke resultaten hebben de oproepen in heel Europa voor een windfall-belasting op de winsten van energiebedrijven nieuw leven ingeblazen, vergelijkbaar met de maatregelen die na de invasie van Rusland in Oekraïne in 2022 werden ingevoerd. Begin april vroegen Duitsland, Oostenrijk, Spanje, Italië en Portugal gezamenlijk de Europese Commissie om een EU-brede heffing op de excessieve winsten van energiebedrijven tijdens de oliecrisis gerelateerd aan Iran.

De vijf landen stelden dat de maatregel zou kunnen helpen om consumentensteunprogramma’s te financieren, inflatie te beteugelen en de druk op de openbare financiën te verlichten. Een maand later, na het rapporteren van sterke winsten door de grootste energiebedrijven, verscherpte het debat zich. “Nogmaals, de fossiele brandstofgiganten maken enorme winsten,” zei Danny Gross van Friends of the Earth, die pleitte voor hogere belastingen op de sector.

In het VK zijn bedrijven die actief zijn in de Noordzee onderworpen aan de Energy Profits Levy, een tijdelijke windfall-belasting die in 2022 werd ingevoerd. De heffing bedraagt momenteel 38% tot 2030, bovenop bestaande sectorbelastingen, hoewel deze alleen van toepassing is op winsten uit de Britse olie- en gasproductie.

De recente winstsprong bij Shell en BP heeft opnieuw oproepen tot verhoging van de heffing aangewakkerd, waarbij de Britse minister van Energie, Ed Miliband, kritiek uitte op wat hij beschreef als “excessieve winsten”. In Frankrijk hebben socialistische en groene parlementariërs in april een wetsvoorstel ingediend voor een windfall-belasting op de winsten van energiebedrijven. Premier Sébastien Lecornu zei dat hij “geen bezwaar in principe” had tegen het belasten van wat hij “bijzondere” winsten noemde, hoewel hij niet achter gecoördineerde EU-brede actie stond, aldus Le Monde.

Ondertussen heeft de Franse president Emmanuel Macron opgeroepen tot een Europese reactie op wat hij beschreef als excessieve winsten en speculatief gedrag op de energiemarkten.

Wat hogere olieprijzen betekenen voor energiebeveiliging

Analisten verwachten dat grote energiebedrijven ook in het tweede kwartaal sterke winsten blijven rapporteren. “Zelfs als de spanningen afnemen, herstellen de markten niet van de ene op de andere dag naar normaal,” merkte Innes op. “Ik weet niet zeker of dit conflict zo gemakkelijk zal worden opgelost,” zei Adi Imsirovic, hoofddocent energiesystemen aan de Universiteit van Oxford. Dit zou de prijzen langer hoog houden.

Dit scenario zal waarschijnlijk nieuwe olie- en gasprojecten stimuleren, zoals voorgesteld door TotalEnergies, met kleine velden die in staat zijn tot snelle productie. Innes gelooft dat bedrijven de voorkeur zullen geven aan low-cost projecten in plaats van “blindelings” te haasten naar massale uitbreiding. “De winnaars zullen waarschijnlijk de projecten zijn die goedkoop, flexibel en geopolitiek veilig zijn, in plaats van massale uitbreiding omwille van uitbreiding,” voegde hij eraan toe.

In de afgelopen jaren hebben BP en Shell verschillende klimaatdoelstellingen verlaagd ten gunste van de voortzetting van olie- en gasproductie. Meer recentelijk heeft TotalEnergies aangekondigd dat het zich niet langer kan verplichten tot zijn doelstelling van koolstofneutraliteit in 2050, waarbij het benadrukte dat de wereld nog niet klaar is om afscheid te nemen van olie. De conflicten hebben echter de rol van hernieuwbare energie in de energiebeveiliging opnieuw onder de aandacht gebracht. “Dit is niet onopgemerkt gebleven in alle hoofdsteden over de hele wereld,” zei Imsirovic.