Stedelijke hitteverlichting: Bomen hebben water en ruimte nodig voor optimale koeling, blijkt uit onderzoek

Stadsbomen als natuurlijke bondgenoten tegen de hitte

Bomen in de stad worden vaak gezien als natuurlijke bondgenoten in de strijd tegen de zomerse hittegolven. Maar de effectiviteit van bomen om hun omgeving af te koelen, hangt sterk af van de vochtigheid van de bodem. Dit is de belangrijkste conclusie van een nieuwe studie geleid door milieutechnici aan ETH Zürich en Eawag, gepubliceerd in npj Urban Sustainability. De studie onderzocht verschillende stedelijke buurten in Zürich.

Het onderzoeksteam wilde begrijpen hoe goed bomen steden kunnen koelen en wat bomen nodig hebben om dit te kunnen doen. De conclusie is duidelijk: water is essentieel. Alleen wanneer de bodem rond de bomen voldoende vochtig is, kunnen de bomen de omringende luchttemperatuur merkbaar verlagen. De studie toont ook aan dat verdamping van de grond zelf een cruciale rol speelt, die de lucht koelt op een manier die vergelijkbaar is met een vochtige spons die langzaam opdroogt.

In de minder dichtbebouwde buurten van Zürich, waar meer ruimte voor groen is, kunnen bewaterde bomen gebieden creëren die grotendeels vrij zijn van hittebelasting. In compactere wijken echter, bereikt zelfs uitgebreide vergroening zijn grenzen—vooral op zeer hete dagen. Het koelingspotentieel van stedelijk groen hangt af van zowel de beschikbaarheid van ruimte voor vegetatie als de watervoorziening van de bomen.

Een andere bevinding van de studie was dat schaduw een primaire koelmechanisme is voor thermisch comfort, waardoor bomen effectiever zijn dan struiken en geïrrigeerd gras. Irrigatie versterkt dit effect door de verdampingskoeling te handhaven, en de onderzoekers stellen voor om geautomatiseerde systemen te gebruiken die zich aanpassen aan weersvoorspellingen om de bodems vochtig te houden tijdens langere periodes van hitte.

Behoefte aan bredere hittebeheersingsplannen in steden

De bevindingen van de studie kunnen steden helpen om groengebieden effectiever te plannen en te onderhouden, terwijl ze ook de beperkingen begrijpen. Het planten van bomen is niet voldoende; ze moeten ook worden bewaterd, vooral op locaties waar ze de grootste koelingseffecten kunnen hebben. De onderzoekers bevelen ook verder onderzoek aan naar factoren zoals boomsoorten, grondsoorten en boomleeftijd om het koelingspotentieel van stedelijk groen beter te begrijpen en te optimaliseren.

Toch toont de studie aan dat bomen alleen, zelfs met irrigatie en strategische boomplantplannen, niet in staat zijn om de hittebelasting op extreem warme zomerdagen volledig te compenseren. “Op dagen met hittegolven in Zürich is het niet mogelijk om hittebeschutting te creëren die de hitte volledig oplost door alleen bomen en water te gebruiken,” legt Lucas Gobatti uit, de eerste auteur en doctoraalstudent aan de faculteit Civiele, Milieu- en Geomatica Engineering van ETH Zürich en Eawag.

“De stad moet ook overwegen om hitteadaptatieplannen te verbeteren, met voorbeelden zoals Barcelona, waar burgers toegang krijgen tot openbare gebouwen om af te koelen, te rehydrativeren en hitte-uitputting tijdens hittegolven te verminderen.”